Bảo tồn gấu tại Việt Nam - Hơn hai thập kỷ vì sự phát triển bền vững

Hội thảo “Phối hợp thúc đẩy công tác chuyển giao, cứu hộ và bảo tồn gấu”tại VQG Bạch Mã (Tp. Huế)

Từ hơn 4.200 cá thể gấu từng được nuôi nhốt, đến tháng 7/2026, Việt Nam chỉ còn 206 cá thể. Kết quả này cho thấy những nỗ lực bền bỉ trong công tác quản lý, cứu hộ, tuyên truyền và vận động chuyển giao gấu đang mang lại hiệu quả rõ nét. Tuy nhiên, chặng đường đưa số gấu còn lại về các cơ sở cứu hộ vẫn cần sự phối hợp quyết liệt, đồng thuận và trách nhiệm của nhiều bên.

Hành trình gần hai thập kỷ vì những cá thể gấu

Ngày 24/8, tại Vườn quốc gia Bạch Mã (Tp. Huế), Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm phối hợp với Vườn quốc gia Bạch Mã và Tổ chức Động vật Châu Á tổ chức Hội thảo “Phối hợp thúc đẩy công tác chuyển giao, cứu hộ và bảo tồn gấu”.

Hội thảo là dịp để đánh giá thực trạng gấu nuôi nhốt, chia sẻ kinh nghiệm vận động chuyển giao và thống nhất các giải pháp phối hợp nhằm đẩy nhanh tiến độ cứu hộ những cá thể gấu còn lại tại Việt Nam.

Theo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, năm 2005 cả nước từng ghi nhận 4.239 cá thể gấu nuôi nhốt. Sau hơn hai thập kỷ triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý, cứu hộ và tuyên truyền, con số này đã giảm xuống còn 206 cá thể vào tháng 7/2026, tương đương mức giảm gần 95%.

Đáng chú ý, chỉ trong giai đoạn 2024-2026, số lượng gấu nuôi nhốt đã giảm từ 384 xuống 206 cá thể. Trong số còn lại, 129 cá thể đang được nuôi tại 46 hộ gia đình và cơ sở tư nhân. Đây là nhóm cần tiếp tục được tập trung vận động chuyển giao tự nguyện trong thời gian tới.

Hà Nội, Nghệ An, Hải Phòng, Đồng Nai và một số tỉnh phía Bắc hiện là những địa phương còn số lượng gấu nuôi nhốt tương đối lớn.

Những con số trên không chỉ phản ánh sự thay đổi trong công tác quản lý động vật hoang dã mà còn cho thấy hiệu quả của quá trình tuyên truyền, vận động và hợp tác lâu dài giữa cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng kiểm lâm, các vườn quốc gia, chính quyền địa phương, tổ chức bảo tồn và cộng đồng.

TS. Nguyễn Vũ Linh, Giám đốc Vườn quốc gia Bạch Mã chia sẻ tại hội thảo.

Năng lực cứu hộ đã sẵn sàng

Tại Vườn quốc gia Bạch Mã, Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam đang đóng vai trò quan trọng trong hành trình này.

Theo TS. Nguyễn Vũ Linh, Giám đốc Vườn quốc gia Bạch Mã cho biết, Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam tại VQG Bạch Mã không đơn thuần là một công trình đầu tư mà còn là một nhiệm vụ bảo tồn lâu dài.

Đến nay, trung tâm đã tiếp nhận và chăm sóc 30 cá thể gấu được chuyển giao từ nhiều địa phương. Với cơ sở vật chất, đội ngũ thú y và quy trình chăm sóc chuyên môn được chuẩn bị đầy đủ, trung tâm sẵn sàng tiếp nhận thêm những cá thể gấu trong thời gian tới.

Thách thức lớn hiện nay không còn chủ yếu nằm ở năng lực cứu hộ, mà ở việc rút ngắn khoảng thời gian từ khi chủ nuôi đồng thuận chuyển giao đến khi cá thể gấu được đưa về trung tâm an toàn, TS. Nguyễn Vũ Linh cho biết thêm.

Đây là khâu đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, chính quyền địa phương, lực lượng kiểm lâm, đơn vị cứu hộ và chủ nuôi. Mỗi cá thể được chuyển giao an toàn không chỉ là một trường hợp cứu hộ thành công mà còn là thêm một bước tiến trong mục tiêu chấm dứt tình trạng nuôi nhốt gấu vì mục đích thương mại.

TS. Jill Robinson MBE, sáng lập viên kiêm Tổng Giám đốc Tổ chức Động vật Châu Á

Đồng hành để hoàn thành mục tiêu bảo tồn

TS. Jill Robinson MBE, sáng lập viên kiêm Tổng Giám đốc Tổ chức Động vật Châu Á cho biết, bà đã chứng kiến toàn bộ quá trình số lượng gấu nuôi nhốt tại Việt Nam giảm từ hơn 4.200 cá thể xuống còn khoảng 129 cá thể tại các hộ gia đình hiện nay.

Theo TS. Jill Robinson MBE, kết quả này là thành quả của gần hai thập kỷ hợp tác giữa Chính phủ Việt Nam, lực lượng kiểm lâm, các vườn quốc gia, chính quyền địa phương và các cơ quan, tổ chức liên quan.

Từ thực tiễn đó, công tác vận động tự nguyện cần tiếp tục được xem là một giải pháp quan trọng. Cùng với việc thực thi nghiêm các quy định pháp luật, việc tạo dựng niềm tin, cung cấp thông tin đầy đủ và hỗ trợ chủ nuôi trong quá trình chuyển giao sẽ góp phần thúc đẩy quá trình này nhanh hơn, hiệu quả hơn và nhân văn hơn.

Ông Đoàn Hoài Nam, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm phát biểu tại hội thảo

Ông Đoàn Hoài Nam, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm khẳng định, công tác tuyên truyền, vận động vẫn là giải pháp chủ đạo trong giai đoạn hiện nay. Cục sẽ tổng hợp các ý kiến tại hội thảo, tham mưu báo cáo Bộ Nông nghiệp và Môi trường có ý kiến với các tỉnh, thành còn nuôi nhốt gấu, tăng cường vận động và sớm bàn giao số gấu còn lại.

Mỗi cá thể gấu được chuyển giao hôm nay là một cơ hội để trở về với môi trường chăm sóc phù hợp. Nguồn: Internet

Vì một tương lai không còn gấu bị nuôi nhốt

Hành trình từ 4.239 cá thể xuống còn 206 cá thể là một dấu mốc đáng ghi nhận, nhưng cũng đặt ra nhiều yêu cầu phải tiếp tục hành động để hoàn thành mục tiêu bảo tồn.

Mỗi cá thể gấu được chuyển giao hôm nay là một cơ hội để trở về với môi trường chăm sóc phù hợp, đồng thời góp phần giảm áp lực đối với các quần thể gấu ngoài tự nhiên. Xa hơn, đây còn là thông điệp về trách nhiệm của con người trong bảo vệ đa dạng sinh học và gìn giữ các giá trị tự nhiên cho thế hệ mai sau.

Giải cứu từng cá thể gấu là góp phần xây dựng một hệ sinh thái được tôn trọng, bảo vệ và phục hồi bền vững.

Để tiến tới một Việt Nam không còn gấu bị nuôi nhốt, cần duy trì sự phối hợp lâu dài giữa Nhà nước, lực lượng thực thi pháp luật, các tổ chức bảo tồn, chính quyền địa phương và cộng đồng. Khi công tác cứu hộ gắn với tuyên truyền, giáo dục bảo tồn và nâng cao nhận thức xã hội, những kết quả đạt được sẽ không chỉ dừng lại ở việc giải cứu từng cá thể mà còn góp phần xây dựng một hệ sinh thái được tôn trọng, bảo vệ và phục hồi bền vững.

Đó cũng chính là hướng đi cần được kiên trì theo đuổi: bảo tồn thiên nhiên không chỉ để cứu những cá thể gấu hôm nay, mà còn để giữ gìn đa dạng sinh học, cân bằng sinh thái và nền tảng tự nhiên cho sự phát triển bền vững của Việt Nam trong tương lai./.