Bhutan đặt cược vào cây phỉ để tái định hình nông nghiệp miền núi

Bà Pema Dema (bên trái) 58 tuổi, nông dân tại vùng Thimphu, kể rằng khi được tuyển chọn tham gia dự án trồng phỉ, bà thậm chí chưa từng nghe tên loại hạt này

Bà Pema Dema, 58 tuổi, nông dân tại vùng Thimphu, kể rằng khi được tuyển chọn tham gia dự án trồng phỉ, bà thậm chí chưa từng nghe tên loại hạt này. Sau nhiều năm, bà hiện sở hữu hơn 140 cây phỉ trên sườn đồi dốc phía sau nhà và đã đưa loại hạt này vào món trà muối truyền thống suja để mời khách. Bà Pema là một trong hàng nghìn nông dân Bhutan tham gia mô hình do công ty xã hội Mountain Hazelnuts khởi xướng từ năm 2009, dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài 100% vốn ngoại đầu tiên trong lĩnh vực nông nghiệp của nước này. Theo số liệu công bố, hiện có khoảng 9.000 hộ gia đình trồng phỉ trên tổng diện tích khoảng 6.000 mẫu Anh (tương đương hơn 2.400 ha) trên khắp Bhutan.

Mục tiêu ban đầu của dự án là trồng 10 triệu cây phỉ trên khoảng 9.000 ha đất bỏ hoang, chiếm khoảng 12% diện tích đất canh tác của cả nước, nhằm mang lại thu nhập bổ sung cho khoảng 15.000 hộ nông dân, tương đương 20% tổng số hộ làm nông nghiệp tại Bhutan.

Mục tiêu ban đầu của dự án là trồng 10 triệu cây phỉ trên khoảng 9.000 ha đất bỏ hoang, chiếm khoảng 12% diện tích đất canh tác của cả nước

Nông nghiệp hiện sử dụng hơn 40% lực lượng lao động Bhutan, nhưng phần lớn vẫn ở quy mô tự cấp tự túc do địa hình đồi núi hiểm trở. Những sườn dốc thường không thể cày xới và dễ bị rửa trôi lớp đất mặt khi mưa lớn. Cây phỉ được xem là giải pháp phù hợp vì phát triển tốt ở độ cao lớn, không cần cày đất và bộ rễ giúp cố định đất, hạn chế sạt lở. Đây cũng là loại cây có giá trị kinh tế cao, thị trường tiêu thụ đang mở rộng và có thể cho thu hoạch trong nhiều thập kỷ.

Cây phỉ được xem là giải pháp phù hợp vì phát triển tốt ở độ cao lớn, không cần cày đất và bộ rễ giúp cố định đất, hạn chế sạt lở

Tuy vậy, hành trình phát triển cây phỉ tại Bhutan không hề bằng phẳng. Giống phỉ ban đầu công ty phân phối cần khoảng ba tháng nhiệt độ mát để phát triển tốt, nhưng biến đổi khí hậu khiến các vùng trồng ở độ cao thấp chỉ còn nhận được khoảng sáu tuần nhiệt độ lạnh mỗi năm. Để khắc phục, công ty đã áp dụng phương pháp ghép cây, sử dụng gốc ghép nhập từ Georgia, đòi hỏi ít giờ lạnh hơn, phù hợp với các vùng trồng ở độ cao từ 1.600 đến 2.400 mét.

Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và Chương trình An ninh Lương thực và Nông nghiệp Toàn cầu (GAFSP) đã đầu tư tổng cộng 12 triệu USD vào Mountain Hazelnuts nhằm mở rộng mô hình sản xuất hạt phỉ dựa trên hộ nông dân nhỏ lẻ tại Bhutan

Do cây phỉ trong điều kiện tốt nhất cũng cần nhiều năm mới cho quả, cộng với những trục trặc kỹ thuật kéo dài, không ít nông dân đã bỏ cuộc giữa chừng. Ông Dawa Dhendup, 82 tuổi, cho biết trước đây việc trồng khoai tây trên sườn dốc là công việc lao động chân tay vất vả hằng năm, nhưng khi cây phỉ đã bén rễ thì gần như không cần canh tác lại. Ông hiện thu hoạch từ 1.400 cây phỉ của mình và cho biết giá bán đang tăng lên, khiến những người hàng xóm từng từ bỏ dự án nay cảm thấy tiếc nuối.

Ông Dawa Dhendup, 82 tuổi, cho biết trước đây việc trồng khoai tây trên sườn dốc là công việc lao động chân tay vất vả hằng năm, nhưng khi cây phỉ đã bén rễ thì gần như không cần canh tác lại

Dù vậy, phần lớn nông dân trồng phỉ tại Bhutan, kể cả ông Dawa, vẫn chưa có thu nhập đáng kể từ loại cây này do phần lớn vườn cây còn trong giai đoạn phát triển. Trước đó, năm 2015, Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và Chương trình An ninh Lương thực và Nông nghiệp Toàn cầu (GAFSP) đã đầu tư tổng cộng 12 triệu USD vào Mountain Hazelnuts nhằm mở rộng mô hình sản xuất hạt phỉ dựa trên hộ nông dân nhỏ lẻ tại Bhutan.