Chuyển đổi số trong nông nghiệp là sự thay đổi toàn diện từ tư duy sản xuất manh mún sang tư duy kinh tế nông nghiệp bền vững. Ảnh minh họa.

Sứ mệnh định vị lại giá trị nông sản

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ Tư đang lan tỏa vào những bờ xôi ruộng mật của Việt Nam, mang theo khái niệm nông nghiệp số thay thế cho phương thức canh tác truyền thống. Chuyển đổi số trong nông nghiệp không đơn thuần là việc thay thế cái cuốc bằng chiếc điện thoại thông minh, mà là sự thay đổi toàn diện từ tư duy sản xuất manh mún sang tư duy kinh tế nông nghiệp bền vững.

Hiện nay, các giải pháp số hóa dựa trên nền tảng dữ liệu lớn, điện toán đám mây và internet vạn vật đang được ứng dụng từ trồng trọt, chăn nuôi cho đến lâm, thủy sản. Hệ thống cảm biến, máy móc tự động hóa giúp người nông dân giám sát từ xa các chỉ số môi trường, đất đai, nguồn nước, từ đó đưa ra cảnh báo rủi ro thiên tai và hạn chế tối đa hao hụt năng suất.

Tuy nhiên, bức tranh số hóa này vẫn tồn tại những gam màu trầm do đặc thù lịch sử và xã hội. Dù đóng góp khoảng 13,96% vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP), nông nghiệp lại là ngành sử dụng lực lượng lao động khổng lồ, chiếm tới 39% tổng số lao động cả nước. Một nghịch lý lớn đang diễn ra: trong khi các doanh nghiệp nông nghiệp nhanh chóng chuyển mình để bắt nhịp toàn cầu, thì ở khối nông hộ, bức tường rào cản lại vô cùng kiên cố.

Các khảo sát thực tế cho thấy, chỉ có khoảng 15% hộ nông dân tiếp cận để đầu tư vào công nghệ mới, 18% hộ ứng dụng công nghệ thông tin vào kinh doanh nông sản, và có tới 39% số hộ vẫn gặp khó khăn bủa vây trong việc tiếp cận thông tin chính thống. Tư duy kinh nghiệm cũ kỹ cùng tốc độ già hóa nhanh chóng của lao động nông thôn đang tạo ra một sức ì lớn, khiến việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về nông nghiệp bị chậm trễ và phân tán.

Trong bối cảnh đó, báo chí không chỉ dừng lại ở vai trò phản ánh thông tin một chiều, mà đã trở thành người mở đường, tri thức hóa nông dân. Sự đa dạng của các loại hình báo in, báo điện tử, phát thanh và truyền hình giúp lan tỏa những mô hình hay, những công nghệ tiên tiến một cách trực quan, dễ hiểu nhất.

Các chuyên gia nhấn mạnh, chuyển đổi số trước hết là chuyển đổi nhận thức. Nếu không có báo chí truyền thông khơi thông tư tưởng, người nông dân sẽ mãi e ngại và đứng ngoài cuộc chơi số hóa. Thực tế chứng minh, báo chí đã và đang làm tốt vai trò cầu nối, giúp gỡ bỏ sự chèn ép của thương lái bằng cách hướng dẫn, thúc đẩy người dân đưa nông sản lên các sàn thương mại điện tử, tiếp cận trực tiếp với mạng lưới người tiêu dùng toàn cầu.

Không chỉ chuyển giao công nghệ, báo chí còn là vũ khí sắc bén trong cuộc chiến xây dựng và bảo vệ thương hiệu nông sản Việt Nam trên trường quốc tế. Khi bước vào sân chơi toàn cầu, nông sản nước ta phải đối mặt với những quy chuẩn khắt khe về mã vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và cả những tranh chấp thương hiệu khốc liệt.

Các cơ quan truyền thông thời gian qua đã liên tục cập nhật dòng thông tin đa chiều, phân tích các trường hợp điển hình để các đơn vị sản xuất rút ra bài học xương máu. Bằng việc định vị sản phẩm thông qua những bài viết, thước phim chân thực, báo chí đã biến công chúng thành những khách hàng trung thành, bảo vệ uy tín cho nông sản nội địa trước các đối thủ cạnh tranh.

Báo chí không chỉ dừng lại ở vai trò phản ánh thông tin một chiều, mà đã trở thành người mở đường, tri thức hóa nông dân. Ảnh minh họa.

Lá chắn thông tin chính thống, chiến lược kiến tạo tương lai

Một trong những vai trò cốt lõi nhưng cũng đầy thách thức của báo chí trong kỷ nguyên số là làm sạch không gian thông tin. Sự bùng nổ của các nền tảng mạng xã hội mang lại sự tiện lợi về tốc độ, nhưng cũng là mảnh đất màu mỡ cho tin giả, tin thiếu kiểm chứng hoành hành.

Đối với một ngành dễ tổn thương và phụ thuộc lớn vào tâm lý thị trường như nông nghiệp, một tin đồn thất thiệt có thể bóp nghẹt công sức cả một vụ mùa của người nông dân. Những làn sóng tin đồn ác ý xuất hiện liên tục thời gian qua như bưởi gây ung thư, lươn nuôi bằng thuốc tránh thai, hay nhãn tẩm hóa chất độc hại đã gây rúng động dư luận và làm đóng băng nhiều vùng sản xuất.

Chính trong những thời điểm khủng hoảng đó, các cơ quan báo chí chính thống đã kịp thời vào cuộc, tiến hành kiểm chứng độc lập, đưa ra các kết luận khoa học để giải độc thông tin, cứu nguy cho bà con nông dân và ổn định thị trường. Báo chí đóng vai trò là nguồn tin đáng tin cậy nhất, một diễn đàn đại diện cho cả quyền lợi của người sản xuất lẫn người tiêu dùng. Nhờ tính định hướng và khả năng phân tích chuyên sâu, báo chí không chỉ vạch trần bản chất của tin giả mà còn thúc đẩy các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương vào cuộc quyết liệt để bảo vệ chuỗi cung ứng.

Đồng thời, trong công tác phòng chống thiên tai và ứng phó với biến đổi khí hậu, báo chí luôn là lực lượng xung kích tuyến đầu, cung cấp các bản tin dự báo thời tiết bất thường đi kèm hướng dẫn kỹ năng canh tác thích ứng, giảm thiểu thiệt hại cho nông nghiệp.

Nhìn từ góc độ vĩ mô, báo chí là kênh phản biện xã hội sắc sảo, giúp định hình và điều chỉnh chiến lược phát triển nông nghiệp của quốc gia. Thông qua việc phản ánh sinh động những vướng mắc từ thực tế ruộng đồng, những bất cập trong cơ chế chính sách, báo chí mang tiếng nói, tâm tư nguyện vọng của người nông dân đến với các nhà hoạch định chính sách. Sự tương tác đa chiều này giúp cho các chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về nông nghiệp, nông thôn không bị xa rời thực tiễn, mà được điều chỉnh kịp thời, phù hợp với đặc thù của từng địa phương.

Để nâng cao hơn nữa hiệu quả của báo chí đối với nông nghiệp trong bối cảnh chuyển đổi số, mối quan hệ tương hỗ này cần phải được nâng tầm. Đại diện nhiều doanh nghiệp xuất khẩu nông sản lớn khẳng định, báo chí không cần và không nên chạy đua về tốc độ giật gân với mạng xã hội. Giá trị cốt lõi của báo chí nằm ở tính xác thực, chiều sâu của thông tin và uy tín tuyệt đối đối với độc giả.

Trong tương lai, cần xây dựng một mối liên kết chặt chẽ hơn giữa nhà báo và nông dân, để người dân không chỉ là đối tượng được khai thác thông tin mà trở thành chủ thể cùng sáng tạo tác phẩm. Việc tập huấn nghiệp vụ truyền thông cơ bản cho các hợp tác xã, chủ trang trại sẽ giúp họ chủ động chia sẻ những kinh nghiệm quý báu, lan tỏa cách làm hay lên không gian mạng.

Bên cạnh đó, chính bản thân ngành báo chí cũng phải đẩy mạnh chuyển đổi số, tích hợp kho dữ liệu thông tin khổng lồ của mình thành các nền tảng số hỗ trợ nghiên cứu, phân tích thị trường cho ngành nông nghiệp. Mỗi phóng viên theo dõi ngành cần phải tự tri thức hóa bản thân, không chỉ tinh thông nghiệp vụ báo chí mà còn phải am hiểu sâu sắc về kinh tế nông nghiệp tuần hoàn, công nghệ sinh học và xu hướng thị trường toàn cầu.

Chỉ khi người làm báo dấn thân với tư duy của một chuyên gia, báo chí mới có thể hoàn thành sứ mệnh làm bệ phóng, đưa nền nông nghiệp Việt Nam thoát khỏi vùng trũng manh mún, hòa mình vào dòng chảy của cuộc cách mạng công nghiệp toàn cầu.