Có dấu hiệu làm sai lệch kết quả kiểm nghiệm hợp thức hóa hồ sơ xuất khẩu nông sản

Công an tỉnh Lâm Đồng ghi nhận nhiều hành vi vi phạm liên quan đến quản lý và sử dụng mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói. Nổi lên là tình trạng sử dụng mã số không đúng thực tế; thu mua sầu riêng ngoài vùng nguyên liệu đã được cấp mã hoặc không rõ nguồn gốc nhưng vẫn sử dụng mã số vùng trồng được cấp để hợp thức hóa hồ sơ xuất khẩu

Theo đánh giá của Công an tỉnh, sầu riêng hiện là một trong những cây trồng chủ lực, có giá trị kinh tế cao và đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế cũng như kim ngạch xuất khẩu nông sản của Lâm Đồng. Dự báo năm 2026, diện tích sầu riêng toàn tỉnh đạt khoảng 45.550 ha, sản lượng ước trên 310.000 tấn. Để đáp ứng yêu cầu xuất khẩu chính ngạch, đặc biệt là thị trường Trung Quốc, các ngành chức năng và địa phương thời gian qua đã tập trung xây dựng, quản lý mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói.

Đến nay, toàn tỉnh đã được cấp 346 mã số vùng trồng với tổng diện tích 13.297,79 ha, tương đương 29,2% tổng diện tích sầu riêng toàn tỉnh. Bên cạnh đó, có 70 cơ sở đóng gói được cấp mã phục vụ xuất khẩu. Việc gia tăng nhanh diện tích sản xuất cùng số lượng mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói đã góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu, nâng cao giá trị ngành hàng sầu riêng. Tuy nhiên, quá trình quản lý và vận hành hệ thống mã số cũng đang bộc lộ nhiều bất cập, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu, thương hiệu nông sản địa phương cũng như công tác bảo đảm an ninh kinh tế.

Qua công tác nắm tình hình và trao đổi với các cơ quan chức năng, Công an tỉnh ghi nhận nhiều hành vi vi phạm liên quan đến quản lý và sử dụng mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói. Nổi lên là tình trạng sử dụng mã số không đúng thực tế; thu mua sầu riêng ngoài vùng nguyên liệu đã được cấp mã hoặc không rõ nguồn gốc nhưng vẫn sử dụng mã số vùng trồng được cấp để hợp thức hóa hồ sơ xuất khẩu.

Đáng chú ý, đã xuất hiện trường hợp các đối tượng tự ý sử dụng mã số của doanh nghiệp xuất khẩu khi chưa được sự đồng ý của chủ sở hữu mã số để thực hiện xuất khẩu hàng hóa vi phạm quy định của nước nhập khẩu, dẫn đến việc doanh nghiệp bị cảnh báo hoặc tạm dừng hoạt động xuất khẩu. Một số đơn vị được nêu trong báo cáo gồm Hợp tác xã sản xuất, kinh doanh, dịch vụ Nông nghiệp Đa Mi tại xã La Dạ; Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Phước Hoa tại xã Tân Hà và Công ty TNHH TS Food tại xã Hòa Bắc.

Bên cạnh đó, tình trạng môi giới, mua bán, cho thuê hoặc cho mượn mã số vùng trồng tiếp tục diễn biến phức tạp. Cơ quan chức năng cũng phát hiện hiện tượng mua bán giấy kiểm nghiệm hoặc có dấu hiệu làm sai lệch kết quả kiểm nghiệm nhằm hợp thức hóa hồ sơ xuất khẩu. Một số tổ chức, cá nhân sau khi được cấp mã số không trực tiếp tổ chức sản xuất, đóng gói mà thực hiện việc ủy quyền cho đơn vị khác sử dụng. Trong đó, Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Phước Hoa tại xã Tân Hà đã ủy quyền mã vùng trồng cho Công ty TNHH Thương mại Kim Bài tại An Giang và Công ty TNHH Hoàng Linh LS tại Lạng Sơn; Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Anh Thư tại Tiền Giang ủy quyền mã vùng trồng cho Công ty Cổ phần Đầu tư Sản xuất Lâm Hà của tỉnh Lâm Đồng. Thực trạng này gây khó khăn đáng kể cho công tác quản lý và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Công an tỉnh nhận định, trong bối cảnh sản lượng sầu riêng năm 2026 tiếp tục tăng cao, hoạt động thu mua trên địa bàn sẽ thu hút đông đảo doanh nghiệp, thương lái và các đối tượng môi giới trong và ngoài tỉnh tham gia. Đây vừa là cơ hội thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ phát sinh các hành vi đầu cơ, ép giá, tranh mua, tranh bán, lừa đảo trong hoạt động đặt cọc, ký kết hợp đồng thu mua hoặc tung tin thất thiệt về thị trường nhằm trục lợi, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân và tình hình an ninh trật tự tại địa phương.

Một thực tế đáng lo ngại được nêu trong báo cáo là tính đến tháng 4/2026, toàn tỉnh đã có 131 mã số vùng trồng và 129 cơ sở đóng gói thuộc nhiều loại cây trồng, nông sản xuất khẩu khác nhau bị nước nhập khẩu tạm ngừng hoặc thu hồi do vi phạm các quy định về kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm. Riêng trong giai đoạn 2024 - 2025, qua công tác kiểm tra, giám sát chất lượng sản phẩm xuất khẩu, các cơ quan chức năng đã phát hiện 17 mẫu sầu riêng nhiễm rệp sáp và 6 mẫu có hàm lượng Cadimi vượt ngưỡng hoặc cận ngưỡng cho phép.

Theo Công văn số 5343/SNNMT-CCPT ngày 29/4/2026 của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng về việc phối hợp cung cấp thông tin phục vụ đánh giá tình hình xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trên địa bàn tỉnh, công tác quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói hiện vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Việc ghi chép nhật ký sản xuất tại một số vùng trồng còn mang tính hình thức, chưa phản ánh đầy đủ quá trình canh tác; dữ liệu truy xuất nguồn gốc chưa bảo đảm tính chính xác và liên tục. Mối liên kết giữa các hộ dân trong cùng vùng trồng chưa chặt chẽ, trách nhiệm duy trì điều kiện cấp mã chưa đồng đều, dẫn đến nguy cơ một cá nhân vi phạm có thể ảnh hưởng đến toàn bộ vùng trồng.

Cùng với đó, nguồn lực phục vụ công tác hậu kiểm và giám sát sau cấp mã còn hạn chế trong khi số lượng mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói tăng nhanh. Công tác kiểm tra các đơn vị được ủy quyền sử dụng mã số cũng gặp nhiều khó khăn. Đáng chú ý, hiện nay trên địa bàn tỉnh chỉ có 2 đơn vị được công nhận đủ điều kiện kiểm nghiệm Cadimi và chất Vàng O phục vụ xuất khẩu. Trong thời gian cao điểm thu hoạch, nguy cơ quá tải kiểm nghiệm có thể làm chậm tiến độ xuất khẩu và phát sinh các hành vi gian lận liên quan đến hoạt động kiểm nghiệm.

Báo cáo cũng dẫn chiếu Nghị định số 38/2026/NĐ-CP ngày 24/1/2026 của Chính phủ về quản lý mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói. Tuy nhiên, một số quy định xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi vi phạm cụ thể vẫn chưa được hoàn thiện, gây khó khăn cho công tác phát hiện, xử lý và răn đe các hành vi vi phạm trên thực tế.

Từ góc độ bảo đảm an ninh kinh tế, Công an tỉnh Lâm Đồng nhận định công tác quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói hiện không chỉ là vấn đề chuyên ngành nông nghiệp mà đã tác động trực tiếp đến môi trường đầu tư, sản xuất, kinh doanh của địa phương. Hiện nay, xuất khẩu sầu riêng của tỉnh phụ thuộc rất lớn vào thị trường Trung Quốc, chiếm trên 85% tổng sản lượng xuất khẩu. Trong bối cảnh nước nhập khẩu liên tục siết chặt các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm, nếu không kịp thời chấn chỉnh các tồn tại nêu trên sẽ dẫn đến nguy cơ bị cảnh báo, đình chỉ hoặc thu hồi hàng loạt mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người dân, doanh nghiệp cũng như thương hiệu sầu riêng Lâm Đồng.

Theo Công an tỉnh, các hành vi gian lận trong quản lý và sử dụng mã số; gian lận thương mại; đầu cơ, ép giá; lừa đảo trong hoạt động thu mua nông sản nếu không được phát hiện, xử lý kịp thời sẽ làm phát sinh tranh chấp, khiếu kiện, gây mất ổn định tình hình an ninh trật tự tại địa phương và tác động tiêu cực đến môi trường đầu tư kinh doanh.

Trước thực trạng trên, Công an tỉnh Lâm Đồng kiến nghị UBND tỉnh chỉ đạo các sở, ngành, địa phương tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động sản xuất, thu mua, sơ chế, đóng gói và xuất khẩu sầu riêng. Trong đó, giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan triển khai các giải pháp quản lý, kiểm tra, giám sát mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói; tăng cường hậu kiểm, kiểm soát chất lượng sản phẩm xuất khẩu và kịp thời phát hiện, xử lý các vi phạm theo quy định.

Đồng thời, các lực lượng chức năng cần tăng cường quản lý hoạt động thu mua, môi giới nông sản; chủ động phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi gian lận thương mại, đầu cơ, ép giá, lừa đảo trong giao dịch và ký kết hợp đồng thu mua, góp phần bảo đảm môi trường ổn định phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu và phát triển bền vững ngành hàng sầu riêng trên địa bàn tỉnh./.