Đưa khoa học nông nghiệp từ phòng thí nghiệm ra đồng ruộng

Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị, tương lai của ngành nông nghiệp phải được kiến tạo từ bằng chính sách đúng, khoa học công nghệ phù hợp và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Sáng 8/10, Học viện Nông nghiệp Việt Nam tổ chức Hội nghị quốc tế AgriVision 2026 với chủ đề “Kiến tạo nông nghiệp tương lai từ chính sách, công nghệ và đổi mới sáng tạo”, trong khuôn khổ các hoạt động kỷ niệm 70 năm thành lập Học viện. Một trong những vấn đề trọng tâm được đặt ra tại Hội nghị là làm thế nào để đưa các thành tựu khoa học, công nghệ vào thực tiễn, tạo ra giá trị thiết thực cho sản xuất và đời sống.

Phát biểu tại Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị nhấn mạnh, nông nghiệp đang đứng trước yêu cầu phát triển nhanh hơn, xanh hơn và bền vững hơn. Trong bối cảnh đó, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải trở thành động lực quan trọng để nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị nông sản.

Theo Thứ trưởng, hiệu quả khoa học không thể chỉ được đánh giá qua số lượng đề tài hay công trình nghiên cứu, mà cần được thể hiện bằng những chuyển biến cụ thể trên đồng ruộng, tại trang trại, nhà máy và thị trường; từ năng suất, chất lượng sản phẩm đến giá trị gia tăng và thu nhập của người sản xuất.

“Nông nghiệp muốn tăng trưởng không thể chỉ làm nhiều hơn, mà phải làm tốt hơn và tạo ra giá trị cao hơn”, Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị nói.

Từ yêu cầu đó, nghiên cứu khoa học cần gắn chặt hơn với những vấn đề đang đặt ra trong sản xuất và thị trường. Thay vì chỉ tập trung vào năng lực nghiên cứu sẵn có, các chương trình khoa học cần xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, tăng cường liên ngành và có lộ trình rõ ràng từ thử nghiệm, hoàn thiện đến thương mại hóa, nhân rộng.

Thực tế, một kết quả nghiên cứu có giá trị chưa đồng nghĩa với việc công nghệ đó có thể được ứng dụng rộng rãi. Trong khi doanh nghiệp và người sản xuất cần những giải pháp cụ thể, phù hợp với điều kiện sản xuất, không ít kết quả nghiên cứu vẫn gặp khó khăn khi chuyển sang thực tiễn.

Khoảng cách này đặt ra yêu cầu phải kết nối chặt chẽ hơn giữa cơ quan quản lý, cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp và người nông dân. Chính sách cần tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo; nghiên cứu phải giải quyết đúng bài toán sản xuất; doanh nghiệp tham gia hoàn thiện, thương mại hóa công nghệ; còn người nông dân cần được tiếp cận và hưởng lợi từ những thành quả đó.

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Lan - Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam phát biểu tại hội thảo

Phát triển công nghệ phải đi cùng hiệu quả và trách nhiệm môi trường

Trong nông nghiệp tương lai, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, viễn thám và các nền tảng số được kỳ vọng góp phần chuyển đổi phương thức sản xuất, từ phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm sang ứng dụng dữ liệu, từ quản lý bị động sang tăng cường khả năng dự báo và từ chuỗi sản xuất phân tán sang chuỗi giá trị minh bạch, hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi phù hợp với điều kiện sản xuất, có chi phí hợp lý, bảo đảm an toàn và có khả năng được người sử dụng tiếp nhận. Nếu thiếu những điều kiện này, ngay cả một giải pháp có ưu thế về mặt kỹ thuật cũng khó tạo ra tác động trên diện rộng.

Từ góc nhìn của cơ sở đào tạo và nghiên cứu, GS.TS Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, cho rằng phát triển nông nghiệp hiện nay phải đồng thời giải quyết nhiều yêu cầu: bảo đảm an ninh lương thực, nâng cao thu nhập cho người sản xuất, thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ tài nguyên và sức khỏe cộng đồng.

Theo bà, một giải pháp giúp tăng năng suất nhưng gây tổn hại lâu dài đến đất, nước hoặc sức khỏe thì không thể được xem là phát triển bền vững. Vì vậy, hiệu quả kinh tế cần được xem xét đồng thời với tác động xã hội và môi trường.

Đây cũng là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt đối với quá trình phát triển nông nghiệp xanh và nông nghiệp hữu cơ. Việc lựa chọn công nghệ, vật tư đầu vào và phương thức tổ chức sản xuất không thể chỉ dựa trên khả năng gia tăng sản lượng trước mắt, mà cần tính đến tác động đối với hệ sinh thái, chất lượng nông sản và tính bền vững của sinh kế nông dân.

Đối với nông nghiệp hữu cơ, yêu cầu này càng đòi hỏi sự thận trọng trong nghiên cứu và ứng dụng. Các giải pháp công nghệ cần phù hợp với nguyên tắc, tiêu chuẩn áp dụng; đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả quản lý đất, dinh dưỡng, dịch hại và chất lượng sản phẩm. Những lợi ích cụ thể phải được đánh giá bằng bằng chứng thực tiễn, thay vì chỉ dựa trên kỳ vọng về công nghệ.

Nghiên cứu công nghệ sinh học kết hợp nông nghiệp thông minh, hướng đến phát triển nông nghiệp bền vững.

Người nông dân phải tham gia vào quá trình đổi mới sáng tạo

Một điểm đáng chú ý được GS.TS Nguyễn Thị Lan đề cập là khoảng cách từ một kết quả nghiên cứu tốt đến một giải pháp được sử dụng rộng rãi vẫn còn lớn. Muốn thu hẹp khoảng cách này, bên cạnh giá trị khoa học, cần giải quyết đồng thời các vấn đề về chi phí, độ an toàn, khả năng sử dụng và tiếp cận thị trường.

Người nông dân cũng cần được tham gia ngay từ quá trình xác định nhu cầu, lựa chọn và đánh giá giải pháp. Kinh nghiệm thực tế của họ có thể giúp nhà khoa học nhận diện đúng những khó khăn của sản xuất, trong khi kết quả về năng suất, thu nhập và chất lượng cuộc sống là những căn cứ quan trọng để đánh giá hiệu quả của đổi mới sáng tạo.

Cách tiếp cận này đòi hỏi mối liên kết thực chất hơn giữa nhà khoa học, doanh nghiệp và người sản xuất. Thay vì chỉ chuyển giao một công nghệ đã hoàn thiện, các bên cần phối hợp trong quá trình thử nghiệm, điều chỉnh và đánh giá hiệu quả tại những điều kiện sản xuất cụ thể. Những mô hình chứng minh được tính khả thi mới có cơ sở để tiếp tục hoàn thiện và nhân rộng.

Tại AgriVision 2026, các đại biểu tập trung thảo luận những chủ đề như sức khỏe đất và carbon, chuyển đổi hệ thống nông sản - thực phẩm, công nghệ sinh học và nano, kiểm soát dịch bệnh và cách tiếp cận “Một sức khỏe”, gắn kết sức khỏe con người, động vật và môi trường.

GS.TS Nguyễn Thị Lan kỳ vọng Hội nghị không chỉ tạo diễn đàn trao đổi học thuật, mà còn hình thành các khuyến nghị dựa trên bằng chứng và những đề xuất hợp tác cụ thể. Học viện sẵn sàng kết nối các nhóm nghiên cứu liên ngành, đào tạo các nhà khoa học trẻ và xây dựng mô hình thử nghiệm gắn với nhu cầu của doanh nghiệp, địa phương và người sản xuất.

Sau 70 năm xây dựng và phát triển, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đặt mục tiêu tiếp tục phát huy vai trò là trung tâm đào tạo, nghiên cứu trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, đồng thời đưa các kết quả khoa học đến gần hơn với thực tiễn.

Đưa khoa học từ phòng thí nghiệm ra đồng ruộng không đơn thuần là chuyển giao một công nghệ. Đó là quá trình kết nối tri thức với nhu cầu sản xuất, biến kết quả nghiên cứu thành giá trị kinh tế và bảo đảm sự hài hòa giữa lợi ích của người sản xuất với yêu cầu bảo vệ tài nguyên, môi trường. Khi người nông dân thực sự được hưởng lợi và các giải pháp chứng minh được hiệu quả trong thực tế, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo mới có thể trở thành động lực bền vững cho nền nông nghiệp Việt Nam.