Kết nối doanh nghiệp, củng cố nền tảng sản xuất hữu cơ tại Tân Lạc

Toàn cảnh Chương trình “Kết nối tiêu thụ sản phẩm cho các HTX-THT, nông dân hữu PGS tại Phú Thọ” diễn ra ngày 4/8 tại xã Tân Lạc.

Chương trình được triển khai theo Kế hoạch số 75/2026/KH-HHNNHCVN của Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam (VOAA), trong khuôn khổ Dự án “Tăng cường năng lực cho Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam” (Dự án KVP1052). Đây là dự án hợp tác giữa Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam và Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Đức Naturland, được Bộ Hợp tác Kinh tế và Phát triển Cộng hòa Liên bang Đức tài trợ thông qua tổ chức SEQUA. Chương trình tại Tân Lạc được tổ chức với sự phối hợp của Hội Nông dân tỉnh Phú Thọ và chính quyền địa phương.

Tham dự hội nghị có TSKH.Hà Phúc Mịch, Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam; ông Hoàng Đức Công, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nông dân tỉnh Phú Thọ; ông Hà Minh Phúc, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Tân Lạc; ông Phạm Ngọc Tùng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tân Lạc; bà Đặng Thị Thúy, Quản lý Dự án KVP, đại diện Naturland tại Việt Nam; cùng các chuyên gia, đại diện doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác và người sản xuất.

Chương trình tạo không gian trao đổi trực tiếp giữa cơ quan quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và các hợp tác xã về tiêu chuẩn sản xuất, chất lượng và thị trường tiêu thụ.

Đặt yêu cầu thị trường vào ngay trong quá trình sản xuất

Mở đầu phiên làm việc, TSKH. Hà Phúc Mịch cho rằng hoạt động khảo sát ngày 3/8 đã giúp doanh nghiệp nhìn thấy điều kiện sản xuất thực tế, còn các hợp tác xã có cơ hội nghe trực tiếp nhận xét về chất lượng, quy trình và khả năng cung ứng. Phiên làm việc ngày 4/8 vì vậy không chỉ giới thiệu sản phẩm mà phải đi đến những nội dung cụ thể hơn về nhu cầu mua hàng, điều kiện hợp tác và trách nhiệm của mỗi bên.

TSKH. Hà Phúc Mịch, Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam cho rằng, thỏa thuận hợp tác chỉ có ý nghĩa khi người sản xuất, doanh nghiệp và tổ chức hỗ trợ xác định rõ trách nhiệm sau hội nghị.

Theo Chủ tịch VOAA, Tân Lạc là một trong những địa bàn sớm tiếp cận Hệ thống bảo đảm có sự tham gia, gọi tắt là PGS, tại khu vực phía Bắc. Hiệp hội và các dự án đã có nhiều năm đào tạo nông dân, hỗ trợ tổ chức nhóm sản xuất và xây dựng cơ chế kiểm soát chất lượng tại đây. Tuy nhiên, việc vận hành có thời điểm bị gián đoạn, chưa tạo được sự liên kết ổn định giữa chứng nhận, sản lượng hàng hóa và thị trường.

TSKH.Hà Phúc Mịch đề nghị các bên trao đổi thẳng thắn về những gì có thể thực hiện ngay, những điều kiện còn thiếu và lộ trình khắc phục. Một thỏa thuận chỉ có ý nghĩa khi sau hội nghị, người sản xuất biết phải thay đổi điều gì, doanh nghiệp xác định rõ tiêu chuẩn mua hàng và các tổ chức hỗ trợ có kế hoạch đồng hành cụ thể.

Bà Đặng Thị Thúy, Quản lý Dự án KVP, đại diện Naturland tại Việt Nam, chia sẻ mục tiêu của hoạt động kết nối lần này là xây dựng quan hệ hợp tác lâu dài giữa vùng sản xuất và thị trường.

Bà Đặng Thị Thúy, Quản lý Dự án KVP1052, đại diện Naturland tại Việt Nam, đánh giá chuyến khảo sát đã tạo ra cuộc trao đổi thực chất giữa thị trường và vùng sản xuất. Theo bà Thuý, mục tiêu của hoạt động kết nối là giúp nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp hiểu rõ năng lực của nhau để xây dựng quan hệ hợp tác dài hạn, thay vì chỉ gặp gỡ và giới thiệu sản phẩm trong một sự kiện ngắn ngày.

Đại diện Naturland tại Việt Nam cho biết, Naturland được thành lập tại Đức năm 1982 và hiện hoạt động tại khoảng 60 quốc gia. Tổ chức này xây dựng các tiêu chuẩn về nông nghiệp hữu cơ, đồng thời hỗ trợ mạng lưới nông dân và tổ chức sản xuất tại nhiều khu vực trên thế giới.

Ông Hà Minh Phúc, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Tân Lạc, cho biết phát triển nông nghiệp hữu cơ đã được đưa vào định hướng phát triển của Đảng bộ xã.

Ở góc độ địa phương, ông Hà Minh Phúc, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Tân Lạc cho biết, phát triển nông nghiệp hữu cơ đã được đưa vào định hướng của Đảng bộ xã. Tân Lạc hiện nay được hình thành trên cơ sở sắp xếp 4 xã và thị trấn trước đây, có diện tích gần 140 km² và dân số hơn 42.000 người. Quy mô địa bàn lớn, sản phẩm đa dạng nhưng cũng đặt ra yêu cầu tổ chức lại vùng sản xuất và cơ chế kiểm soát thống nhất.

Ông Phạm Ngọc Tùng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tân Lạc, cho rằng địa phương cần kết nối đồng bộ giữa quy hoạch vùng nguyên liệu, hướng dẫn kỹ thuật và doanh nghiệp tiêu thụ.

Tại hội nghị, ông Phạm Ngọc Tùng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tân Lạc chia sẻ, địa phương hiện có bảy sản phẩm thuộc Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) còn hiệu lực. Bưởi đỏ tiếp tục là cây trồng chủ lực, bên cạnh nhóm sản phẩm dược liệu, thủ công truyền thống và một số sản phẩm chế biến.

Theo ông Tùng, địa phương đã hình thành sáu đầu mối có vùng trồng được cấp mã số với tổng diện tích khoảng 123 ha, gồm các hợp tác xã và tổ hợp tác sản xuất bưởi tại Bình Minh, Tân Đông, Tân Hương, Tân Phong, Mãn Đức cùng Hợp tác xã Sản xuất, chế biến và tiêu thụ bưởi đỏ Tân Lạc. Việc được cấp mã số vùng trồng tạo điều kiện cho quản lý nguồn gốc và xuất khẩu. Mỗi vùng vẫn phải đáp ứng các yêu cầu riêng về tiêu chuẩn sản xuất, hồ sơ lô hàng và thị trường nhập khẩu.

Năm 2026, xã đã hoàn thành bản đồ thổ nhưỡng làm cơ sở bố trí cây trồng và xây dựng kế hoạch sản xuất đến năm 2030. Chính quyền địa phương cũng đang rà soát vùng chăn nuôi, hạ tầng thủy lợi và các khu vực có khả năng tổ chức sản xuất tập trung. Ông Tùng cho rằng điều Tân Lạc cần nhất là sự kết nối đồng bộ giữa quy hoạch vùng nguyên liệu, hướng dẫn kỹ thuật và doanh nghiệp bao tiêu.

Doanh nghiệp nêu rõ điều kiện để tiếp nhận sản phẩm

Cũng tại hội nghị, phần trao đổi của các doanh nghiệp đi thẳng vào từng nhóm sản phẩm và điều kiện hợp tác. Điểm chung được nhắc lại nhiều lần là sản phẩm có câu chuyện hay hoặc chất lượng cảm quan tốt vẫn chưa đủ. Muốn gia nhập vào các chuỗi bán lẻ, chế biến hoặc xuất khẩu, hợp tác xã phải chứng minh được nguồn gốc, quy trình, chất lượng đồng đều và khả năng cung ứng theo kế hoạch.

Ông Nguyễn Quốc Huy, Giám đốc Hợp tác xã Nấm Tam Đảo, đề xuất nghiên cứu phát triển chuỗi giá trị mới từ cây dâu, con tằm và các phụ phẩm của nghề dệt thổ cẩm.

Ông Nguyễn Quốc Huy, Giám đốc Hợp tác xã Nấm Tam Đảo cho biết, đơn vị bắt đầu hoạt động từ năm 2007 và thành lập hợp tác xã năm 2009. Ông từng tham gia một số hoạt động tại Tân Lạc trong giai đoạn 2011 đến 2016 nên đặc biệt quan tâm đến nghề trồng dâu, nuôi tằm và dệt thổ cẩm ở Đông Lai.

Theo ông Huy, chuỗi dâu tằm không nên chỉ dừng ở sợi và sản phẩm dệt. Nếu được tổ chức phù hợp, lá dâu, kén, nhộng tằm và các phụ phẩm có thể trở thành nguyên liệu cho nhiều sản phẩm khác, trong đó có nghiên cứu nuôi đông trùng hạ thảo trên nhộng tằm. Không gian nghề truyền thống cũng có thể kết hợp trải nghiệm văn hóa và du lịch. Đề xuất này cần được thử nghiệm về kỹ thuật, hiệu quả kinh tế và thị trường trước khi mở rộng.

Ông Nguyễn Tiến Hưng, đại diện Chuỗi cửa hàng thực phẩm sạch BigGreen cho rằng, các HTX cần hoàn thiện hồ sơ pháp lý, truy xuất nguồn gốc, bao bì và kế hoạch cung ứng trước khi đưa sản phẩm vào hệ thống bán lẻ.

Ông Nguyễn Tiến Hưng, đại diện Chuỗi cửa hàng thực phẩm sạch BigGreen, cho rằng các sản phẩm của Tân Lạc có lợi thế về bản địa và câu chuyện vùng trồng, nhưng nhiều hợp tác xã còn thiếu hồ sơ pháp lý, công bố sản phẩm, bao bì, mã truy xuất và kế hoạch sản lượng. Với hệ thống bán lẻ, việc tiếp nhận hàng hóa không chỉ dựa trên một mẫu sản phẩm tại hội nghị mà phải qua đánh giá nhà cung cấp, kiểm tra chất lượng và theo dõi khả năng giao hàng ổn định.

BigGreen bày tỏ sự quan tâm đến bưởi đỏ, một số sản phẩm dược liệu và sản phẩm chế biến từ phụ phẩm bưởi. Tuy nhiên, ông Hưng lưu ý hợp tác xã cần phân loại rõ sản phẩm nào bán tươi, sản phẩm nào đưa vào chế biến, quy cách từng nhóm và thời điểm có hàng. Khi thông tin đầu vào minh bạch, doanh nghiệp mới có thể thiết kế kênh bán và nhóm khách hàng phù hợp.

Ông Nguyễn Văn Lưu, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty Nông nghiệp Công nghệ cao Đồng Tâm, chia sẻ doanh nghiệp sẵn sàng hỗ trợ kỹ thuật và kết nối tiêu thụ khi hợp tác xã tổ chức được vùng nguyên liệu đáp ứng yêu cầu.

Ông Nguyễn Văn Lưu, Tổng Giám đốc Công ty Nông nghiệp Công nghệ cao Đồng Tâm đánh giá sản xuất nông sản tại Tân Lạc còn phân tán, trong khi các đơn hàng chế biến và xuất khẩu cần vùng nguyên liệu có quy mô, quy trình thống nhất và đầu mối chịu trách nhiệm. Doanh nghiệp bày tỏ khả năng hỗ trợ kỹ thuật, công nghệ, truy xuất nguồn gốc, nhãn hàng và kết nối tiêu thụ khi hợp tác xã tổ chức được vùng sản xuất đáp ứng yêu cầu.

Với Hợp tác xã Dược liệu và Nông sản hữu cơ Mãn Đức, ông Lưu đề nghị trước mắt xác định một vùng nguyên liệu từ 10 đến 20 ha, lựa chọn cây trồng phù hợp và thống nhất quy trình ngay từ đầu. Doanh nghiệp và hợp tác xã cần cùng tính toán giống, năng suất, lịch thu hoạch, chi phí sơ chế và nhu cầu thị trường, tránh mở rộng diện tích khi chưa có phương án tiêu thụ rõ ràng.

Bà Phạm Thị Bích Thủy, đồng sáng lập Công ty Cổ phần Thế giới Hạt dưỡng, thương hiệu HANUTI, cho biết doanh nghiệp quan tâm đến gừng, nghệ, ớt và một số loại gia vị có vùng nguyên liệu ổn định.

Bà Phạm Thị Bích Thủy, đồng sáng lập Công ty Cổ phần Thế giới Hạt dưỡng, thương hiệu HANUTI, cho biết doanh nghiệp quan tâm đến gừng, nghệ, ớt và một số loại gia vị. Điều kiện quan trọng là vùng nguyên liệu phải bảo đảm quy mô, sản lượng ổn định, quy trình kiểm soát rõ và có đầu mối làm việc xuyên suốt. Bà Thủy cho rằng Tân Lạc có thể phát triển nhóm cây này, nhưng cần khảo sát nhu cầu thực tế của doanh nghiệp trước khi quyết định diện tích.

Ông Dương Xuân Khôi, Kỹ sư trưởng Chuỗi cửa hàng thực phẩm sạch Bác Tôm, cho biết doanh nghiệp sẽ khảo sát vùng trồng, quy trình sản xuất và hồ sơ trước khi tiếp nhận sản phẩm.

Ông Dương Xuân Khôi, Kỹ sư trưởng Chuỗi cửa hàng thực phẩm sạch Bác Tôm thông tin, hệ thống từng có thời gian tiếp nhận sản phẩm từ Tân Lạc và mong muốn nối lại quan hệ với vùng sản xuất. Trước khi đưa sản phẩm vào cửa hàng, đội ngũ kỹ thuật sẽ cần khảo sát vùng trồng, kiểm tra vật tư đầu vào, quy trình chăm sóc, hồ sơ và chất lượng mẫu.

Bà Kiều Thị Ái Linh, đại diện Trang trại Essence Forest, nhận định Tân Lạc có thể kết nối hệ sinh thái rừng, cây bản địa, đa dạng sinh học và văn hóa Mường để gia tăng giá trị sản phẩm.

Bà Kiều Thị Ái Linh, đại diện Trang trại Essence Forest, nhìn nhận giá trị của Tân Lạc không chỉ nằm ở từng mặt hàng riêng lẻ mà còn ở hệ sinh thái rừng, cây bản địa, đa dạng sinh học và văn hóa Mường. Bà đề xuất nghiên cứu các mô hình nông nghiệp tự nhiên, sử dụng phụ phẩm trong chu trình khép kín và kết nối những sản phẩm phù hợp, trong đó có nhóm sản phẩm chăn nuôi như trứng,...

Ông Hà Mạnh Cường, Giám đốc Kinh doanh Công ty Trách nhiệm hữu hạn Đức Kiên, chia sẻ đề xuất xây dựng chuỗi gà bản địa gắn với kiểm soát con giống, quy trình chăn nuôi và dịch bệnh.

Ông Hà Mạnh Cường, Giám đốc Kinh doanh Công ty Trách nhiệm hữu hạn Đức Kiên, đưa ra khả năng xây dựng chuỗi gà bản địa với quy mô ban đầu khoảng 3.000 đến 5.000 con mỗi lứa. Doanh nghiệp yêu cầu con giống phải có nguồn gốc, quá trình chăn nuôi được ghi chép, sản phẩm có hồ sơ pháp lý và phương án kiểm soát dịch bệnh. Chỉ khi đáp ứng các điều kiện này, hai bên mới có thể tiến tới hợp tác thương mại ổn định.

Ông Khúc Hoàng Anh, đại diện Công ty Long Hưng Holdings, cho rằng bưởi đỏ Tân Lạc có tiềm năng phát triển sản phẩm chế biến, xuất khẩu và bán hàng trực tuyến.

Ông Khúc Hoàng Anh, đại diện Công ty Long Hưng Holdings, quan tâm đến bưởi đỏ Tân Lạc và khả năng phát triển nước ép, sản phẩm chế biến, xuất khẩu cũng như bán hàng trực tuyến. Qua khảo sát, doanh nghiệp nhận thấy chất lượng nguyên liệu có tiềm năng nhưng hồ sơ, nhãn mác, quy cách và khả năng tập hợp sản lượng giữa các hộ vẫn cần hoàn thiện. Đây là những nội dung phải được giải quyết trước khi một chiến dịch quảng bá có thể chuyển thành doanh số thực tế.

Hợp tác xã trình bày rõ năng lực và những phần còn thiếu

Ở chiều ngược lại, đại diện các hợp tác xã địa phương đã giới thiệu sản phẩm, vùng nguyên liệu và những khó khăn chưa thể tự giải quyết.

Bà Dương Thị Thắng, Giám đốc Hợp tác xã Dược liệu và Nông sản hữu cơ Mãn Đức, chia sẻ mong muốn phát triển cây dược liệu dưới tán rừng, gắn sinh kế với bảo vệ hệ sinh thái và văn hóa Mường.

Bà Dương Thị Thắng, Giám đốc Hợp tác xã Dược liệu và Nông sản hữu cơ Mãn Đức trình bày tại hội nghị, hợp tác xã hiện đang liên kết với 21 hộ dân, khai thác lợi thế đất đai, lượng mưa, thảm thực vật và nguồn cây dược liệu tại địa phương. Đơn vị mong muốn phát triển cây dược liệu dưới tán rừng, vừa tạo sinh kế vừa duy trì hệ sinh thái, kết hợp cảnh quan và văn hóa Mường để hình thành sản phẩm trải nghiệm.

Hợp tác xã đang quan tâm đến cây gừng và thử nghiệm một số cây trồng mới. Bà Thắng đề nghị được hỗ trợ đánh giá điều kiện sinh thái, lựa chọn giống, xây dựng quy trình và kết nối thị trường trước khi nhân rộng. Với cây dược liệu, việc xác định đúng loài, kiểm soát nguồn giống và có căn cứ cho công dụng sản phẩm là yêu cầu không thể bỏ qua.

Bà Vũ Thị Lệ Thủy, Giám đốc Hợp tác xã 3T Farm nông sản Cao Phong, cho biết hợp tác xã đặt mục tiêu tham gia PGS, tiếp tục chuẩn hóa kỹ thuật và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Bà Vũ Thị Lệ Thủy, Giám đốc Hợp tác xã 3T Farm nông sản Cao Phong chia sẻ, vùng liên kết của hợp tác xã rộng khoảng 20,8 ha, có 15 hộ tham gia tại ba xã hiện nay. Đơn vị đã áp dụng thực hành nông nghiệp tốt VietGAP, hệ thống quản lý an toàn thực phẩm ISO 22000, có sản phẩm OCOP 4 sao và sử dụng nhật ký sản xuất điện tử.

Mục tiêu tiếp theo của Hợp tác xã 3T Farm là tham gia PGS, tiếp tục chuẩn hóa kỹ thuật và mở rộng thị trường với những doanh nghiệp như BigGreen và Long Hưng. Bà Thủy cho rằng việc được doanh nghiệp chỉ ra cụ thể quy cách, hồ sơ và nhu cầu mua hàng giúp hợp tác xã xác định rõ hơn những hạng mục phải đầu tư.

Bà Vũ Thị Oanh, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ tổng hợp và Phát triển nông thôn Bình Minh, chia sẻ nhu cầu hoàn thiện vùng trồng, thiết bị chế biến, bao bì và thị trường cho bưởi đỏ cùng các sản phẩm từ vỏ bưởi.

Bà Vũ Thị Oanh, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ tổng hợp và Phát triển nông thôn Bình Minh cho biết, đơn vị liên kết khoảng 35 ha bưởi áp dụng VietGAP, trong đó vùng sản xuất tập trung được giới thiệu trong chuyến khảo sát rộng khoảng 20 ha. Sản phẩm của hợp tác xã được công nhận OCOP 3 sao. Đơn vị đã tham gia cung ứng các lô bưởi cho thị trường xuất khẩu trong những năm gần đây, nhưng sản lượng đạt quy cách chưa ổn định và giá trị của nhóm quả nhỏ còn thấp.

Hợp tác xã Bình Minh đang nghiên cứu chế biến mứt từ vỏ bưởi và hoàn thiện sản phẩm để tham gia đánh giá OCOP. Khó khăn hiện nay là thiết bị chế biến, bao bì, xây dựng thương hiệu, quảng bá và thị trường. Bà Oanh mong muốn được hỗ trợ tham gia PGS, chuẩn hóa vùng trồng và kết nối doanh nghiệp có khả năng sử dụng cả quả tươi lẫn phụ phẩm.

Sau phần trình bày, Ban tổ chức dành khoảng 30 phút để doanh nghiệp trao đổi trực tiếp tại khu trưng bày. Các bên xem mẫu sản phẩm, hỏi về sản lượng, mùa vụ, quy cách, hồ sơ và điền thông tin nhu cầu kết nối. Đây là bước giúp các đề nghị tại hội trường được chuyển thành từng cặp làm việc cụ thể trước lễ ký kết.

PGS là hệ thống bảo đảm chất lượng, không phải một bộ tiêu chuẩn

Một trong những nội dung quan trọng nhất của hội nghị là làm rõ bản chất của PGS. Bà Từ Thị Tuyết Nhung, Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Tiêu chuẩn Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam, nhấn mạnh PGS là Hệ thống bảo đảm có sự tham gia, không phải một bộ tiêu chuẩn sản xuất.

Theo chuyên gia Từ Thị Tuyết Nhung, người sản xuất tham gia PGS phải lựa chọn và tuân thủ một tiêu chuẩn hữu cơ cụ thể. PGS tổ chức cơ chế cam kết, kiểm tra chéo, lập báo cáo, xem xét và ra quyết định công nhận dựa trên tiêu chuẩn đó. Vì vậy, cách gọi “tiêu chuẩn PGS” dễ dẫn đến nhầm lẫn giữa công cụ bảo đảm chất lượng và các yêu cầu kỹ thuật mà người sản xuất phải thực hiện.

Bà Từ Thị Tuyết Nhung, Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Tiêu chuẩn Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam.

Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam đã công bố Tiêu chuẩn cơ sở TCCS 01:2024/VOAA theo Quyết định số 18/2024/QĐ-HHNNHCVN ngày 17/4/2024. Bộ tiêu chuẩn này thay thế Tiêu chuẩn hữu cơ PGS Việt Nam phiên bản V3:2018, bao quát các nội dung từ trồng trọt, chăn nuôi, thu hái tự nhiên, nuôi ong đến chế biến, thương mại, công bằng xã hội và đánh giá vật tư đầu vào. Tháng 5/2025, tiêu chuẩn được công nhận là thành viên trong “Gia đình tiêu chuẩn” của IFOAM Organics International.

Khung pháp lý chung đối với sản xuất, chứng nhận và ghi nhãn sản phẩm hữu cơ tại Việt Nam được quy định tại Nghị định số 109/2018/NĐ-CP về nông nghiệp hữu cơ. Bà Nhung lưu ý việc một hộ tham gia nhóm PGS hoặc đăng ký chuyển đổi chưa có nghĩa sản phẩm được phép gọi là hữu cơ. Chỉ những sản phẩm đã được đánh giá đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn và được công nhận trong phạm vi cụ thể mới được sử dụng tuyên bố tương ứng.

Để PGS Tân Lạc vận hành thực chất, nông dân phải được đào tạo về kỹ thuật sản xuất, tiêu chuẩn, ghi chép, kiểm tra chéo và trách nhiệm của thành viên. Các nhóm sản xuất phải biết lập báo cáo, nhận diện điểm không phù hợp và thực hiện biện pháp khắc phục. Ban điều phối phải có đủ năng lực xem xét hồ sơ, bảo đảm tính độc lập và ra quyết định theo đúng trình tự.

Bà Từ Thị Tuyết Nhung cũng khẳng định, tham gia PGS không đồng nghĩa sản phẩm chắc chắn được doanh nghiệp thu mua. Chứng nhận giúp minh bạch chất lượng, còn quyết định thương mại vẫn phụ thuộc vào hương vị, quy cách, sản lượng, giá, bao bì, hồ sơ pháp lý và khả năng giao hàng.

Qua khảo sát tại Hợp tác xã Bình Minh, đoàn chuyên môn nhận thấy một số vật tư đang được sử dụng chưa thể khẳng định phù hợp với tiêu chuẩn hữu cơ áp dụng. Vì vậy, người sản xuất không nên chỉ dựa vào tên gọi “sinh học”, “hữu cơ” hoặc thông tin quảng cáo trên bao bì, mà phải kiểm tra thành phần và tình trạng được chấp thuận theo tiêu chuẩn.

TS. Trần Thị Thanh Bình, Giám đốc Trung tâm Nông nghiệp Hữu cơ, đề xuất tập huấn cho nông dân, nâng cao năng lực Ban điều phối PGS Tân Lạc và tổ chức đào tạo chuyên sâu về chế biến.

Ba đề xuất để hệ thống PGS Tân Lạc có thể tự vận hành

Tiến sĩ Trần Thị Thanh Bình, Giám đốc Trung tâm Nông nghiệp Hữu cơ thuộc Viện Quản lý đất đai và Phát triển nông thôn, Trường Đại học Lâm nghiệp, cho biết bà đã đồng hành với các dự án đào tạo nông nghiệp hữu cơ tại Tân Lạc trong nhiều năm. Từ những gì quan sát được trong hai ngày làm việc, bà đưa ra ba đề xuất.

Thứ nhất, Tân Lạc cần tổ chức lớp tập huấn cho nông dân về Tiêu chuẩn cơ sở TCCS 01:2024/VOAA, kỹ thuật sản xuất, phương pháp giám sát và kiểm tra chéo. Nhiều tài liệu mà người dân từng được tiếp cận đã có từ nhiều năm trước, trong khi tiêu chuẩn và yêu cầu quản lý hiện nay đã thay đổi.

Thứ hai, Ban điều phối PGS Tân Lạc phải được đào tạo riêng, có thể kết hợp trực tiếp và trực tuyến. Nội dung không chỉ là kỹ thuật canh tác mà còn gồm cách tiếp nhận báo cáo kiểm tra nội bộ, xem xét sai lỗi, yêu cầu khắc phục, tổ chức họp và ra quyết định công nhận. Theo bà Bình, Ban điều phối đã được thành lập nhưng chưa vận hành đầy đủ và chưa tự ban hành được quyết định chứng nhận.

Trong thời gian PGS Tân Lạc chưa đủ năng lực hoạt động độc lập, Ban điều phối PGS thuộc Viện Quản lý đất đai và Phát triển nông thôn đã hỗ trợ việc đánh giá. Theo bà Bình, hệ thống này đã đánh giá và cấp chứng nhận PGS cho 20 ha bưởi của Hợp tác xã Trồng bưởi hữu cơ và Dịch vụ nông nghiệp Tân Đông, 1 ha tía tô của Hợp tác xã Sản xuất và Kinh doanh nông nghiệp 0789 và cơ sở chế biến rộng 175 m² của Hợp tác xã Tân Lạc Sơn.

Bà Bình cho biết khi PGS Tân Lạc được củng cố và vận hành đúng quy định, đơn vị hỗ trợ sẵn sàng chuyển giao vai trò để địa phương chủ động kiểm soát, đánh giá và ra quyết định. Nếu hệ thống địa phương chưa thể hoạt động ổn định, Trung tâm Nông nghiệp Hữu cơ và Viện Quản lý đất đai và Phát triển nông thôn sẽ tiếp tục tìm kiếm nguồn lực để đồng hành với người sản xuất.

Đề xuất thứ ba là tổ chức một khóa đào tạo chuyên sâu về chế biến. Tân Lạc có nhiều nguyên liệu như giảo cổ lam, tía tô, gừng, nghệ, sả và các loại cây bản địa, nhưng giá trị hiện vẫn tập trung ở sản phẩm thô hoặc sơ chế đơn giản. Đào tạo cần gắn với quy trình, thiết bị, an toàn thực phẩm, kiểm nghiệm, thiết kế sản phẩm và nhu cầu của từng doanh nghiệp, thay vì chỉ dạy một kỹ thuật chế biến chung.

Theo bà Bình, nâng cao năng lực cho nông dân, hợp tác xã và Ban điều phối là phần gốc. Khi người sản xuất hiểu tiêu chuẩn và bộ máy PGS biết vận hành, những hoạt động kết nối thị trường mới có nền tảng để tiếp tục.

Ông Cao Văn Phàn, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Phú Thọ, cho rằng các mô hình hỗ trợ sản xuất cần được kết nối với doanh nghiệp tiêu thụ ngay từ khi xây dựng kế hoạch.

Chính sách nông nghiệp tuần hoàn mở thêm không gian hỗ trợ

Ông Cao Văn Phàn, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Phú Thọ, cho rằng hợp tác xã phải xác định tiêu chuẩn sản xuất ngay từ đầu. Nếu lựa chọn sản xuất hữu cơ, người dân cần được chuyên gia đào tạo và hướng dẫn thiết kế quy trình phù hợp với cây trồng, vật nuôi và điều kiện của vùng.

Các lớp khuyến nông có thể cung cấp kiến thức nền tảng, giới thiệu kỹ thuật và xây dựng mô hình. Tuy nhiên, quá trình đánh giá, chứng nhận và vận hành hệ thống kiểm soát cần sự tham gia của đơn vị có chuyên môn sâu. Ông Phàn mong muốn các mô hình khuyến nông trong giai đoạn tới được kết nối với doanh nghiệp thu mua ngay từ khi xây dựng kế hoạch.

Một cơ sở chính sách quan trọng được ông Phàn đề cập là Quyết định số 1670/QĐ-UBND ngày 26/5/2026 của Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ, phê duyệt Đề án “Phát triển nông nghiệp tuần hoàn, tích hợp đa giá trị cho các sản phẩm nông sản chủ lực, đặc sản của tỉnh gắn với xây dựng các sản phẩm OCOP và du lịch nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2026 đến 2030”.

Đề án xác định bưởi đỏ Tân Lạc là một trong những vùng cây có múi đặc sản cần duy trì chất lượng, phát triển mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, sơ chế, chế biến và trải nghiệm nhà vườn. Văn bản cũng đặt mục tiêu đến năm 2030, toàn bộ cán bộ khuyến nông, ít nhất 80% trang trại và 50% hợp tác xã được tập huấn, tiếp cận quy trình xử lý, tái chế phụ phẩm.

Theo ông Phàn, Trung tâm Khuyến nông tỉnh đang xây dựng kế hoạch giai đoạn 2026 đến 2030 với các mô hình trồng trọt, chăn nuôi gà, trâu bò, thủy sản và cây dược liệu theo tiêu chí an toàn, bền vững. Khi có doanh nghiệp xác định nhu cầu về sản phẩm, sản lượng và quy cách, Trung tâm có thể nghiên cứu lồng ghép hỗ trợ giống, vật tư, phân bón và kỹ thuật theo chương trình phù hợp.

Điều được đại diện Trung tâm Khuyến nông nhấn mạnh là mô hình hỗ trợ phải có đầu ra. Nếu cơ quan chuyên môn, hợp tác xã và doanh nghiệp cùng thống nhất từ đầu, quy trình sản xuất sẽ bám sát thị trường hơn và hạn chế tình trạng hoàn thành mô hình nhưng nông dân vẫn phải tự tìm nơi tiêu thụ.

à Vũ Lê Y Voan, Cố vấn cao cấp Chương trình Hỗ trợ Rừng và Trang trại, cho rằng Tân Lạc cần xây dựng câu chuyện sản phẩm từ bưởi đỏ, thổ cẩm, dược liệu, cảnh quan rừng và văn hóa Mường.

Xây dựng câu chuyện sản phẩm từ rừng, nông nghiệp và văn hóa Mường

Bà Vũ Lê Y Voan, Cố vấn cao cấp của Chương trình Hỗ trợ Rừng và Trang trại (FFF), cho biết bà đã gắn bó với Tân Lạc gần 10 năm. Trong những lần khảo sát đầu tiên, câu hỏi được đặt ra là vì sao nhiều dự án đã đến địa phương nhưng PGS Tân Lạc vẫn chưa tạo được sản phẩm được chứng nhận và có vị trí rõ trên thị trường.

Theo bà Voan, kết quả hiện nay cho thấy Tân Lạc đã có những bước đi mới, nhưng địa phương cần xây dựng câu chuyện cho từng sản phẩm. Với bưởi đỏ, câu chuyện không chỉ là trọng lượng hay độ ngọt mà còn có giống bản địa, những vườn cây lâu năm và điều kiện sinh thái tạo nên hương vị. Với thổ cẩm, giá trị nằm ở kỹ thuật dệt, hoa văn, cây bông, dâu tằm và đời sống văn hóa Mường. Dược liệu, mật ong, cảnh quan rừng và du lịch cũng có thể trở thành những phần liên kết trong một hệ giá trị chung.

Bà Voan cho rằng nông nghiệp hữu cơ ngày nay không chỉ được nhìn từ chất lượng sản phẩm. Các biện pháp giảm phân bón hóa học, duy trì thảm thực vật, bảo vệ rừng, tăng đa dạng sinh học và tuần hoàn phụ phẩm còn có thể đóng góp vào giảm phát thải và lưu giữ carbon. Tuy nhiên, mọi kết quả liên quan đến phát thải hoặc tín chỉ carbon phải được đo đạc, báo cáo và thẩm định; không thể chuyển ngay thành giá trị thương mại chỉ từ một nhận định ban đầu.

Nông nghiệp tuần hoàn cũng khó thực hiện nếu mỗi hợp tác xã hoạt động riêng lẻ. Theo bà Voan, tám đến mười hợp tác xã có thể liên kết để đưa phụ phẩm trồng trọt vào chăn nuôi, xử lý chất thải chăn nuôi thành phân bón hoặc khí sinh học, đồng thời chia sẻ thiết bị và thị trường. Khi đó, một đầu ra của đơn vị này có thể trở thành đầu vào của đơn vị khác.

Bà đề xuất xem PGS như một công cụ quản lý chất lượng tại địa phương, vận hành trên cơ sở tiêu chuẩn phù hợp và chỉ công nhận sản phẩm trong phạm vi đã được đánh giá. Chương trình Hỗ trợ Rừng và Trang trại, chính quyền địa phương, Hội Nông dân, Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam và các doanh nghiệp có thể cùng lựa chọn một số mô hình thí điểm, đặt mục tiêu trong một đến hai năm tạo ra sản phẩm mang thương hiệu Tân Lạc và có phương án truyền thông rõ ràng.

Đây là đề xuất định hướng, chưa phải một cam kết cấp kinh phí hay bảo đảm đầu ra. Để mô hình thành công, bà Voan cho rằng chính quyền phải tham gia, tổ chức hỗ trợ phải theo sát, doanh nghiệp đưa ra yêu cầu cụ thể, còn hợp tác xã và nông dân là chủ thể quyết định chất lượng sản phẩm.

“Hãy đi cùng nhau thì chúng ta đi được xa”, bà Voan chia sẻ.

Những thỏa thuận và ký kết tại hội nghị

Sau các phiên trao đổi, Ban tổ chức tiến hành lễ ký kết thỏa thuận hợp tác giữa doanh nghiệp và các hợp tác xã. Đây là kết quả bước đầu của quá trình khảo sát vùng sản xuất, xem mẫu sản phẩm và trao đổi trực tiếp về nhu cầu trong hai ngày 3 và 4/8.

Công bố tại hội nghị, Công ty Nông nghiệp Công nghệ cao Đồng Tâm ký kết với Hợp tác xã Dịch vụ tổng hợp và Phát triển nông thôn Bình Minh cùng Hợp tác xã Dược liệu và Nông sản hữu cơ Mãn Đức. Công ty Long Hưng Holdings ký kết với Hợp tác xã Nông nghiệp xanh Mạnh Thịnh, Hợp tác xã 3T Farm nông sản Cao Phong và Hợp tác xã Bình Minh.

Hợp tác xã Nấm Tam Đảo ký thỏa thuận với Hợp tác xã Dệt thổ cẩm truyền thống và Dịch vụ tổng hợp Đông Lai. Chuỗi cửa hàng thực phẩm sạch Bác Tôm, HANUTI và BigGreen cũng tham gia các lượt ký kết liên quan đến nhóm bưởi, vỏ bưởi, dược liệu và một số nông sản địa phương.

Những điều khoản thương mại cụ thể sẽ được các bên tiếp tục thống nhất sau khi kiểm tra vùng sản xuất, mẫu hàng, hồ sơ và khả năng cung ứng.

Ông Hoàng Đức Công, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nông dân tỉnh Phú Thọ, nhấn mạnh hiệu quả của chương trình phải được đánh giá bằng kết quả thực hiện các thỏa thuận sau ký kết.

Phát biểu bế mạc, ông Hoàng Đức Công, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nông dân tỉnh Phú Thọ, đánh giá kết quả kết nối vượt kỳ vọng so với quy mô của chương trình. Đây là lần đầu Hội Nông dân tỉnh phối hợp với Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam tổ chức một hoạt động khảo sát, đàm phán và ký kết trực tiếp giữa doanh nghiệp với các chủ thể sản xuất tại Tân Lạc.

Ông Công cho rằng giá trị của hội nghị không nằm ở số lượng chữ ký mà ở khả năng thực hiện sau đó. Trong các văn bản có sự chứng kiến của Hội Nông dân tỉnh và Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam để các đơn vị có thể tiếp tục theo dõi, kiểm tra tiến độ, đánh giá khối lượng hàng hóa và giá trị tiêu thụ trong thời gian tới.

Hội Nông dân tỉnh Phú Thọ hiện có gần nửa triệu hội viên tại 148 cơ sở Hội. Tính đến hết năm 2025, toàn tỉnh có gần 700 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, gồm 580 sản phẩm 3 sao, 107 sản phẩm 4 sao và sáu sản phẩm 5 sao. Đây là nguồn sản phẩm lớn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu lựa chọn những chuỗi có khả năng kiểm soát chất lượng và tổ chức thị trường

Từ thực tiễn đó, ông Công đề nghị tăng cường liên kết sáu chủ thể gồm Nhà nước, nhà nông, nhà khoa học, doanh nghiệp, ngân hàng và cơ quan truyền thông. Nhà nước tạo cơ chế và đầu tư hạ tầng; nông dân tổ chức sản xuất; nhà khoa học hỗ trợ tiêu chuẩn và kỹ thuật; doanh nghiệp kết nối đầu ra; ngân hàng cung cấp vốn; truyền thông xây dựng nhận diện và đưa thông tin minh bạch đến người tiêu dùng.

Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nông dân tỉnh Phú Thọ cũng lưu ý việc sử dụng phân bón mang tên gọi hữu cơ hoặc sinh học chưa đủ để kết luận một sản phẩm đạt chứng nhận hữu cơ. Muốn bán được giá trị cao, vùng sản xuất phải có tiêu chuẩn, hồ sơ, truy xuất nguồn gốc và bao bì phù hợp. Doanh nghiệp cũng cần tham gia từ đầu để giảm tầng nấc trung gian, tạo lợi nhuận đủ hấp dẫn cho người sản xuất duy trì quy trình.

Lãnh đạo, đại biểu, doanh nghiệp và các hợp tác xã chụp ảnh lưu niệm sau lễ ký kết thỏa thuận hợp tác.

Hội Nông dân tỉnh cho biết sẽ tiếp tục sử dụng các nguồn lực của Quỹ Hỗ trợ nông dân, nguồn vốn nhận ủy thác và những chương trình phối hợp với doanh nghiệp để hỗ trợ hội viên xây dựng vùng nguyên liệu. Riêng quý I/2026, Quỹ Hỗ trợ nông dân tỉnh đã giải ngân 21,2 tỷ đồng cho 44 dự án với 400 hộ tham gia.

Phiên bế mạc khép lại chương trình kéo dài gần hai ngày tại Tân Lạc. Những thỏa thuận được ký kết tại hội nghị sẽ tạo ra đầu mối để các bên tiếp tục làm việc. Kết quả cuối cùng sẽ được kiểm chứng bằng vùng nguyên liệu chuẩn hóa, sản phẩm thực sự đi vào hệ thống phân phối và thu nhập của người sản xuất.

Bưởi Hòa Bình tiếp tục chinh phục thị trường quốc tế Lô bưởi đỏ Tân Lạc và bưởi da xanh đầu tiên của Hòa Bình đã chính thức lên đường sang thị trường EU, đánh dấu ...

Tân Lạc (Hòa Bình) giảm nghèo bền vững, nâng cao đời sống vùng cao Tân Lạc triển khai đồng bộ nhiều giải pháp giảm nghèo, tập trung hỗ trợ sinh kế, giáo dục, y tế. Tỷ lệ hộ nghèo ...

Kết nối tiêu thụ, tạo động lực cho sản phẩm nông sản Tân Lạc Ngày 3/8, đoàn công tác của Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam (VOAA) đã khảo sát các vùng sản xuất, cơ sở chế ...