Giữ cỏ trong vườn để giữ đất, giữ nước và giữ đầu ra cho nông sản

Một trong những chuyển biến rõ nét nhất là giảm dần việc sử dụng thuốc diệt cỏ, thay thế bằng các biện pháp quản lý cỏ dại sinh thái nhằm bảo vệ đất đai, thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Hiện nay, tổng diện tích gieo trồng của tỉnh Lâm Đồng đạt hơn 1 triệu ha, gồm khoảng 425.790 ha cây hàng năm và 622.873 ha cây lâu năm. Trong đó, gần 150.000 ha đã được chứng nhận sản xuất bền vững. Đây được xem là nền tảng quan trọng giúp địa phương nâng cao chất lượng nông sản, mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước và quốc tế.

Để đạt được kết quả này, ngoài chính sách hỗ trợ của ngành nông nghiệp, sự thay đổi trong tư duy sản xuất của người dân đóng vai trò quyết định. Trước đây, thuốc diệt cỏ được sử dụng phổ biến do hiệu quả nhanh, ít tốn công lao động và chi phí thấp. Với 1 ha đất canh tác, người dân chỉ cần khoảng 1 công lao động để phun thuốc, chi phí khoảng 800.000 đồng và thực hiện định kỳ khoảng 3 tháng/lần. Trong khi đó, việc phát cỏ thủ công cần từ 5 – 6 công lao động/ha, chi phí nhiên liệu khoảng 1 triệu đồng và phải thực hiện thường xuyên hơn, khoảng 1 – 1,5 tháng/lần.

Tuy nhiên, dù chi phí và công lao động cao hơn, nhiều nông dân vẫn lựa chọn phương pháp phát cỏ và giữ cỏ tự nhiên vì những lợi ích lâu dài đối với cây trồng và môi trường đất.

Tại thôn 9, xã Đức An, ông Lưu Như Bính đã áp dụng phương pháp để cỏ phát triển tự nhiên trong vườn nhiều năm nay. Theo ông Bính, cỏ không hoàn toàn có hại như nhiều người nghĩ. Việc giữ lại lớp cỏ tự nhiên giúp đất giữ ẩm tốt hơn, hạn chế xói mòn, cải thiện độ tơi xốp và ổn định hệ vi sinh trong đất. Nhờ vậy, cây trồng phát triển ổn định hơn, đồng thời giảm lượng phân bón hóa học và tiết kiệm đáng kể chi phí tưới nước trong mùa khô.

Không chỉ riêng ông Bính, nhiều hộ dân tại Lâm Đồng cũng đang chuyển dần sang phương thức quản lý cỏ dại theo hướng sinh thái. Gia đình ông Hoàng Văn Phú ở thôn 8, xã Nhân Cơ là một ví dụ điển hình. Trên diện tích sầu riêng hơn 10 năm tuổi, ông đã loại bỏ hoàn toàn thuốc diệt cỏ, thay bằng biện pháp cắt cỏ định kỳ kết hợp trồng xen cây che phủ.

Theo ông Phú, chi phí đầu tư ban đầu có tăng khoảng 1,5 – 2 lần so với trước đây, nhưng đổi lại nền đất luôn tơi xốp, giữ ẩm tốt trong điều kiện thời tiết nắng nóng và khô hạn kéo dài. Điều này giúp cây sinh trưởng ổn định, hạn chế suy kiệt trong mùa khô. Đặc biệt, việc sản xuất theo hướng an toàn còn giúp vườn đủ điều kiện được cấp mã số vùng trồng, tạo thuận lợi để xuất khẩu chính ngạch sang thị trường Trung Quốc.

Phát cỏ thay phun thuốc - Cách làm mới giúp nhà vườn Lâm Đồng tăng giá trị nông sản

Theo thống kê của Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam, trong giai đoạn 2015 – 2020, mỗi năm Việt Nam chi từ 500 – 700 triệu USD để nhập khẩu hóa chất bảo vệ thực vật. Trong đó, thuốc diệt cỏ chiếm khoảng 48%, tương đương gần 19.000 tấn/năm. Việc lạm dụng thuốc diệt cỏ trong thời gian dài đã làm gia tăng tồn dư hóa chất trong đất, nguồn nước và nông sản, ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường cũng như sức khỏe người sản xuất.

Trước thực trạng này, ngành nông nghiệp địa phương đang đẩy mạnh khuyến cáo người dân áp dụng các biện pháp quản lý cỏ dại thân thiện với môi trường như: cắt cỏ định kỳ 30 – 45 ngày/lần, giữ lại lớp thảm cỏ thấp để che phủ đất; sử dụng cỏ khô, rơm rạ và vật liệu hữu cơ để phủ gốc giữ ẩm; trồng xen cây họ đậu hoặc lạc dại nhằm hạn chế cỏ mọc và cải tạo đất; đồng thời kết hợp làm cỏ thủ công và cơ giới để tránh xói mòn đất.

Việc thay đổi phương thức quản lý cỏ dại không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn gắn chặt với yêu cầu của thị trường xuất khẩu. Hiện nay, nông sản Lâm Đồng đã có mặt tại 56 quốc gia và vùng lãnh thổ, với các mặt hàng chủ lực như rau, hoa, cà phê, hồ tiêu, chè và sầu riêng. Những thị trường lớn như Liên minh châu Âu (EU), Bắc Mỹ, Đông Bắc Á hay các nước thuộc CPTPP, EVFTA, RCEP đều yêu cầu rất nghiêm ngặt về kiểm soát dư lượng hóa chất trong nông sản.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, toàn tỉnh hiện có gần 150.000 ha cây trồng được chứng nhận sản xuất bền vững; trong đó có khoảng 23.500 ha đạt tiêu chuẩn GAP và tương đương, 4.000 ha sản xuất hữu cơ và khoảng 122.000 ha cà phê đạt các chứng nhận RA, 4C. Đồng thời, địa phương đã cấp gần 950 mã số vùng trồng xuất khẩu với diện tích gần 40.000 ha, chủ yếu là sầu riêng, chanh dây và thanh long.

Theo đánh giá của ngành chuyên môn, trong bối cảnh nông nghiệp ngày càng hướng đến an toàn, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu, việc hạn chế thuốc diệt cỏ và quản lý cỏ dại theo hướng sinh thái là xu hướng tất yếu. Dù việc thay đổi thói quen canh tác cần thêm thời gian, nhưng những kết quả tích cực từ thực tế đang cho thấy đây là hướng đi phù hợp để nâng cao giá trị nông sản và phát triển nền nông nghiệp bền vững trong tương lai.

Để nhân rộng các mô hình hiệu quả, hằng năm Trung tâm Khuyến nông tỉnh tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tập huấn kỹ thuật và xây dựng các mô hình trình diễn thực tế nhằm hỗ trợ nông dân chuyển đổi phương thức sản xuất. Qua đó, từng bước hình thành nền nông nghiệp xanh, an toàn và nâng cao sức cạnh tranh của nông sản Lâm Đồng trên thị trường trong nước cũng như quốc tế./.