Mở hướng phát triển bền vững cho nông nghiệp hữu cơ ở Sơn La

Toàn cảnh buổi làm việc giữa đoàn công tác của Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam cùng Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Sơn La.

Thực hiện kế hoạch hoạt động triển khai trong khuôn khổ dự án “Tăng cường năng lực cho Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam” (KVP1052), hợp tác giữa VOAA và Naturland dưới sự tài trợ của SEQUA trong năm 2026, Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam đã tổ chức chuyến công tác làm việc tại tỉnh Sơn La.

Trong khuôn khổ chuyến công tác, sáng 31/3, đoàn công tác của Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam đã có buổi làm việc với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Sơn La nhằm đánh giá thực trạng phát triển nông nghiệp hữu cơ, nhận diện những nút thắt trong tổ chức sản xuất, chứng nhận và tiêu thụ, đồng thời mở ra hướng phối hợp giữa cơ quan quản lý, hiệp hội, doanh nghiệp và truyền thông để thúc đẩy lĩnh vực nông nghiệp hữu cơ phát triển bền vững.

Tham dự buổi làm việc, về phía tỉnh Sơn La có ông Trần Dũng Tiến, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Sơn La; bà Phạm Thị Lan, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật; cùng một số cán bộ thuộc sở, ban ngành liên quan. Về phía đoàn công tác Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam có TSKH. Hà Phúc Mịch, Chủ tịch Hiệp hội; nhà báo Đỗ Ngọc Thi, Tổng Biên tập Tạp chí Hữu cơ Việt Nam; đại diện doanh nghiệp hội viên là bà Phan Kiều Anh, Phó Giám đốc điều hành Công ty CP Kinh doanh Chế biến nông sản Bảo Minh cùng các thành viên trong đoàn.

TSKH. Hà Phúc Mịch, Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam dẫn đầu đoàn công tác.

Phát biểu mở đầu, TSKH. Hà Phúc Mịch cho biết, chuyến công tác lần này được Hiệp hội triển khai với mục tiêu nắm bắt tình hình phát triển nông nghiệp hữu cơ của địa phương, lắng nghe những khó khăn, trở ngại trong thực tiễn để cùng tháo gỡ, đồng thời kết nối doanh nghiệp khảo sát vùng nguyên liệu và xúc tiến tiêu thụ sản phẩm. Theo chủ tịch VOAA, tỉnh Sơn La được lựa chọn là điểm đến bởi đây là địa phương có bước chuyển mạnh trong phát triển nông nghiệp hàng hóa, hình thành nhiều vùng sản xuất tập trung, gắn với chế biến và xuất khẩu.

Chủ tịch Hà Phúc Mịch chia sẻ, từ khi thành lập năm 2011, VOAA đã tham gia đề xuất chính sách, góp phần thúc đẩy sự ra đời của Tiêu chuẩn quốc gia về nông nghiệp hữu cơ TCVN 11041:2017, Nghị định 109/2018/NĐ-CP về nông nghiệp hữu cơ và Đề án phát triển nông nghiệp hữu cơ giai đoạn 2020-2030 theo Quyết định 885/QĐ-TTg. Đây là nền tảng quan trọng để các địa phương tổ chức sản xuất, chứng nhận, ghi nhãn, truy xuất nguồn gốc và xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp.

Ông Trần Dũng Tiến, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Sơn La chia sẻ, Sơn La hiện có thể xem là một trung tâm nông sản của khu vực phía Bắc với sản lượng lớn ở nhiều nhóm cây trồng chủ lực.

Tiềm năng lớn, nhưng hữu cơ chưa phát triển

Đáp lại ý kiến từ đoàn công tác, ông Trần Dũng Tiến, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Sơn La cho rằng, tỉnh Sơn La hiện có thể xem là một trung tâm nông sản của khu vực phía Bắc với sản lượng lớn ở nhiều nhóm cây trồng chủ lực như cây ăn quả, cà phê, mía, sắn. Tuy nhiên, ông Tiến cũng thẳng thắn nhìn nhận, nông nghiệp hữu cơ của tỉnh vẫn “còn đang đuối”, phát triển chưa tương xứng với tiềm năng hiện có.

Báo cáo tại buổi làm việc, bà Phạm Thị Lan, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Sơn La cho biết, hiện nay địa phương đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách nhằm hỗ trợ phát triển nông nghiệp hữu cơ và sản xuất an toàn, trong đó có các nghị quyết, quyết định liên quan đến xây dựng vùng sản xuất, hỗ trợ chứng nhận và tổ chức mô hình.

Theo đó, Sơn La quy hoạch vùng sản xuất nông nghiệp hữu cơ với mục tiêu đến năm 2025 đạt 13.550 ha, sản lượng khoảng 108.139,9 tấn mỗi năm; đến năm 2030 đạt 18.323 ha, sản lượng khoảng 165.722 tấn mỗi năm. Đồng thời, tỉnh cũng đã hình thành các vùng nguyên liệu lớn đối với nhiều cây trồng chủ lực như cây ăn quả, cà phê, chè, lúa và rau; bên cạnh đó đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, phát triển vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, mở rộng diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và cấp mã số vùng trồng phục vụ tiêu thụ, xuất khẩu.

Tuy vậy, khoảng cách từ tiềm năng đến thực tế phát triển hữu cơ vẫn còn khá khiêm tốn. Đến nay, toàn tỉnh Sơn La chỉ có khoảng 153,74 ha được chứng nhận hữu cơ còn hiệu lực, chủ yếu tập trung ở 130 ha lúa của HTX Nông nghiệp Quang Huy, 23,24 ha chè của Công ty Cổ phần chè Chiềng Đi và 0,5 ha rau của Công ty TNHH Mộc Yên Thái. Con số này vẫn còn rất khiêm tốn nếu đặt cạnh quy mô hàng chục nghìn héc-ta vùng nguyên liệu nông nghiệp chủ lực của tỉnh.

Bà Phạm Thị Lan, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Sơn La.

Điểm nghẽn nằm ở chứng nhận và đầu ra

Phân tích rõ hơn về thực trạng này, bà Phạm Thị Lan cho biết khó khăn lớn nhất của địa phương hiện nay là yêu cầu của sản xuất hữu cơ rất khắt khe, thời gian chuyển đổi kéo dài, chi phí chứng nhận và duy trì chứng nhận cao, trong khi hiệu quả thị trường chưa đủ hấp dẫn để tạo động lực lâu dài cho người sản xuất.

Nhiều đơn vị sau khi hết hạn chứng nhận đã không tiếp tục gia hạn vì phải bỏ ra chi phí lớn cho quy trình kiểm soát, đánh giá lại, nhưng giá bán sản phẩm trên thị trường chưa có mức chênh lệch đủ rõ so với sản phẩm sản xuất theo quy trình an toàn thông thường.

Thực tế này khiến không ít hợp tác xã, doanh nghiệp lựa chọn áp dụng quy trình sử dụng phân hữu cơ, thuốc sinh học, giảm hóa chất, song không tiếp tục theo đuổi chứng nhận hữu cơ chính thức. Đây cũng là vấn đề được các đại biểu trao đổi khá thẳng thắn tại cuộc họp, khi bài toán kinh tế cho người sản xuất vẫn là nút thắt lớn nhất nếu không có thị trường riêng và giá bán đủ sức bù đắp chi phí.

TSKH. Hà Phúc Mịch giới thiệu về Tiêu chuẩn Hữu cơ - TCCS 01:2024/VOAA.

Sau khi nghe báo cáo của đại diện tỉnh Sơn La, TSKH. Hà Phúc Mịch nhấn mạnh, muốn phát triển nông nghiệp hữu cơ bền vững thì không thể chỉ dừng ở khâu vận động người dân thay đổi kỹ thuật canh tác, mà phải xây dựng được cả chuỗi liên kết từ đào tạo, tổ chức sản xuất, chứng nhận đến tiêu thụ.

Theo chủ tịch VOAA, một trong những bài học lớn rút ra từ thực tiễn là không được để nông dân tự xoay xở đầu ra sau khi đã đầu tư sản xuất hữu cơ, bởi nếu sản phẩm làm ra vẫn bán chung với giá của nông sản thông thường thì người dân khó có thể kiên trì với con đường này.

Một nội dung đáng chú ý tại cuộc họp là câu chuyện chuẩn hóa thuật ngữ và bảo vệ niềm tin của thị trường. TSKH. Hà Phúc Mịch lưu ý, sản phẩm chỉ được gọi là hữu cơ khi đã có chứng nhận; trong giai đoạn chuyển đổi phải được xác định, ghi rõ là sản phẩm đang chuyển đổi hữu cơ. Việc sử dụng những khái niệm thiếu chuẩn xác trong lưu thông hàng hóa không chỉ gây hiểu lầm cho người tiêu dùng. Đồng thời còn có thể làm suy giảm giá trị của các sản phẩm hữu cơ được chứng nhận nghiêm túc. Ông Hà Phúc Mịch cũng cảnh báo, không để việc chứng nhận hữu cơ đi vào “vết xe đổ” của một số mô hình chứng nhận hình thức trước đây, bởi chỉ cần ở khâu này lỏng lẻo, thị trường hữu cơ sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp.

Buổi làm việc tập trung làm rõ những điểm nghẽn trong phát triển nông nghiệp hữu cơ.

Mở hướng từ liên kết chuỗi

Từ phía Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam, TSKH. Hà Phúc Mịch cho biết, VOAA sẵn sàng hỗ trợ Sơn La trên ba phương diện lớn. Thứ nhất là đào tạo nguồn nhân lực, đặc biệt là đội ngũ cán bộ khuyến nông, thông qua các khóa tập huấn ngắn hạn, chú trọng thực hành. Thứ hai là tư vấn về chứng nhận, duy trì hệ thống chứng nhận và quy hoạch vùng sản xuất hữu cơ. Thứ ba là xúc tiến thương mại, kết nối doanh nghiệp, đưa các đơn vị của Sơn La tham gia hội chợ hữu cơ trong nước và quốc tế để mở rộng thị trường.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Phan Kiều Anh, Phó Giám đốc điều hành Công ty CP Kinh doanh Chế biến nông sản Bảo Minh, bày tỏ mong muốn hỗ trợ bao tiêu đầu ra cho bà con Sơn La. Bảo Minh quan tâm tới các sản phẩm đồ khô (bún, miến, mộc nhĩ, nấm hương), các loại trái cây bảo quản, vận chuyển tốt và đặc biệt là các sản phẩm đạt chuẩn hữu cơ.

Bà Phan Kiều Anh, Phó Giám đốc điều hành Công ty CP Kinh doanh Chế biến nông sản Bảo Minh.

Bà Phan Kiều Anh cho biết, Bảo Minh đã có 30 năm kinh nghiệm, 8.000 điểm bán toàn quốc, chuyên về lúa gạo đặc sản như nếp Tú Lệ, nếp nương Điện Biên, lúa rươi và các nông sản vùng miền.

Đại diện Công ty Bảo Minh cho biết đã từng có kinh nghiệm làm việc với vùng lúa tại Phù Yên (Sơn La) nhưng không thành công do bất đồng về giống lúa. Công ty yêu cầu trồng giống lúa thơm, nhưng giống này dễ sâu bệnh, trong khi nông dân lại quen trồng các giống lúa dễ làm hơn dù chất lượng gạo khô, dẫn đến đứt gãy liên kết. Đại diện công ty Bảo Minh nhấn mạnh sẵn sàng quay lại khảo sát, thử nghiệm trên quy mô nhỏ nếu có sự phối hợp chặt chẽ giữa địa phương, hợp tác xã và doanh nghiệp để thống nhất giống, quy trình canh tác cũng như yêu cầu đầu ra.

Nhà báo Đỗ Ngọc Thi, Tổng Biên tập Tạp chí Hữu cơ Việt Nam.

Trao đổi thêm tại cuộc họp, nhà báo Đỗ Ngọc Thi, Tổng Biên tập Tạp chí Hữu cơ Việt Nam cho rằng, Sơn La có nhiều sản phẩm tốt, nhiều vùng nguyên liệu giàu tiềm năng. Tuy nhiên, công tác xây dựng thương hiệu và truyền thông vẫn chưa tương xứng. Nếu được tổ chức bài bản, nông sản hữu cơ Sơn La hoàn toàn có thể tạo dựng vị thế mạnh hơn trên thị trường thông qua truyền thông đa nền tảng, gắn với mã số vùng trồng, câu chuyện sản phẩm và uy tín chuỗi liên kết.

Kết luận buổi làm việc, ông Trần Dũng Tiến khẳng định, việc phát triển nông nghiệp hữu cơ là xu hướng tất yếu, phù hợp với nhu cầu ngày càng gia tăng của thị trường. Đồng thời định hướng nâng cao giá trị nông sản của tỉnh. Sơn La xác định, doanh nghiệp và hợp tác xã phải là đầu tàu trong xây dựng chuỗi giá trị, còn cơ quan quản lý nhà nước sẽ tập trung hỗ trợ cơ chế, chính sách và đóng vai trò kết nối.

Tỉnh Sơn La hiện đã kiện toàn được 75 tổ khuyến nông cộng đồng cấp xã, do lãnh đạo cấp xã trực tiếp làm tổ trưởng, đây sẽ là lực lượng nòng cốt để tiếp nhận đào tạo, chuyển giao kỹ thuật và tổ chức triển khai ở cơ sở, ông Tiến nói thêm.

TSKH. Hà Phúc Mịch và nhà báo Đỗ Ngọc Thi tặng quà và chụp ảnh lưu niệm với lãnh đạo, cán bộ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Sơn La.

Thông qua buổi làm việc giữa đoàn công tác của Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam cùng Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Sơn La đã làm rõ những vướng mắc, tồn tại trong việc phát triển nông nghiệp hữu cơ tại địa phương. Sơn La có rất nhiều dư địa để phát triển nông nghiệp hữu cơ, nhưng để lĩnh vực này đi vào chiều sâu, tỉnh vẫn cần thêm những lời giải đồng bộ về đào tạo nhân lực, xây dựng vùng sản xuất, chuẩn hóa chứng nhận, kết nối doanh nghiệp và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Việc Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam, doanh nghiệp hội viên và cơ quan quản lý địa phương cùng ngồi lại, đối thoại thẳng thắn từ thực tiễn đến giải pháp là một tín hiệu tích cực, mở ra hướng phát triển bền vững hơn cho nông nghiệp hữu cơ Sơn La trong thời gian tới.

Trồng Xoài hữu cơ đang phát triển ở Sơn La Sơn La, một tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam, đang chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của cây xoài, trở thành một trong ...

Trao chứng nhận hữu cơ PGS cho các hợp tác xã ở tỉnh Phú Thọ và Sơn La Trung tâm Nông nghiệp hữu cơ, Viện Quản lý đất đai và Phát triển nông thôn, Trường Đại học Lâm nghiệp đã triển khai hoạt ...

Nông nghiệp hữu cơ – Hướng đi tất yếu cho nông nghiệp bền vững Những năm gần đây, Sơn La có bước chuyển mạnh mẽ trong sản xuất nông nghiệp. Nhiều doanh nghiệp, HTX, hộ kinh doanh của tỉnh ...