Cà phê Sơn La: Nâng tầm Arabica từ canh tác sinh thái

Toàn cảnh Hội thảo “Phát triển cà phê bền vững theo hướng sinh thái trên địa bàn tỉnh Sơn La”. Ảnh: Báo Sơn La

Sáng 11/10/2026, tại Khách sạn Mường Thanh Sơn La, phường Tô Hiệu, diễn ra Hội thảo “Phát triển cà phê bền vững theo hướng sinh thái trên địa bàn tỉnh Sơn La”. Hội thảo do UBND tỉnh phối hợp Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam cùng tổ chức.

Đây là hoạt động chuyên môn trong Lễ hội Cà phê Sơn La lần thứ hai năm 2026, mang chủ đề “Arabica Sơn La - Vươn tầm thế giới”. Bên cạnh quảng bá sản phẩm, chương trình tạo dịp trao đổi về hướng phát triển vùng trồng, kết nối các chủ thể sản xuất và thị trường.

Đồng chủ trì có ông Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La; ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật; ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam.

Dự hội thảo có ông Nguyễn Việt Cường, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Sơn La; đại diện cơ quan chuyên môn, tổ chức quốc tế, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp, hợp tác xã và một số tỉnh bạn.

Chương trình bố trí phần chào mừng, khai mạc của lãnh đạo tỉnh, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, đại diện Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam; trình chiếu phóng sự về hành trình nâng giá trị Arabica Sơn La; tham luận chuyên đề, tọa đàm và đối thoại. Hoạt động tham quan, trao đổi sản phẩm tại các gian hàng được sắp xếp sau phiên làm việc buổi sáng.

Ông Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La; ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật; ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam đồng chủ trì hội thảo. Ảnh: Báo Sơn La

Vùng Arabica lớn nhất cả nước trước yêu cầu phát triển mới

Từ 278 ha năm 1990, diện tích cà phê tại địa phương đã tăng lên khoảng 44.000 ha. Giá trị sản xuất năm 2026 theo giá hiện hành ước trên 9.000 tỷ đồng; diện tích có chứng nhận bền vững và tương đương trên 35.000 ha.

Sơn La hiện đứng đầu cả nước về diện tích Arabica, sản lượng năm 2026 ước gần 51.000 tấn cà phê nhân. Tỉnh có hai vùng cà phê ứng dụng công nghệ cao với hơn 1.039 ha; sáu chuỗi liên kết trên hơn 2.170 ha; 28 doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia sản xuất, chế biến.

Cà phê đặc sản có hơn 1.100 ha, sản lượng khoảng 1.000 tấn cà phê nhân. Chỉ dẫn địa lý được bảo hộ từ năm 2017; sản phẩm đã đến hơn 20 quốc gia, vùng lãnh thổ. Cà phê phân bố tại 50/75 xã, phường; chín sản phẩm đạt OCOP, tám tổ chức được sử dụng chỉ dẫn địa lý “Cà phê Sơn La”.

Năm 2025, giá trị cà phê tham gia xuất khẩu của tỉnh vượt 112 triệu USD. Dù vậy, phần lớn sản phẩm vẫn được tiêu thụ dưới dạng cà phê nhân; số dòng chế biến sâu còn ít.

Các thị trường tiêu thụ gồm EU, Bắc Mỹ, Trung Đông và ASEAN. Sự hiện diện ấy tạo cơ hội mở rộng đầu ra, đồng thời đặt vùng nguyên liệu trước yêu cầu nâng chất lượng và chứng minh quá trình sản xuất.

Nguyên liệu chưa đồng đều, cây già cỗi, ứng dụng kỹ thuật và liên kết còn hạn chế. Hội thảo đặt vấn đề đốn tỉa, trẻ hóa, cải thiện chất lượng vùng trồng.

Canh tác trên đất dốc còn đối mặt nguy cơ xói mòn, rửa trôi. Một số vùng ghi nhận đất chua, dinh dưỡng thiếu cân đối, trong khi chi phí vật tư và nhân công tăng. Bảo vệ đất và trẻ hóa vườn cây cần được thực hiện cùng nhau.

Các đại biểu tham gia toạ đàm phát triển cà phê sinh thái theo hướng bền vững.

Đổi mới giống, canh tác sinh thái và bảo vệ sinh kế nông hộ

Bà Nguyễn Thị Hoài, đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đề xuất bốn đột phá: giống; canh tác sinh thái, tuần hoàn; số hóa; liên kết sản xuất với thị trường.

Các giải pháp được thảo luận hướng tới tổ chức lại quá trình tạo ra sản phẩm: cải thiện canh tác, thu hái quả chín, phân loại, nâng cấp sơ chế và đầu tư chế biến. Khi từng công đoạn được kiểm soát, vùng nguyên liệu mới có cơ sở cung cấp chất lượng ổn định cho các phân khúc giá trị cao.

Bà Vũ Thị Bích Hợp, Giám đốc Trung tâm Phát triển nông thôn bền vững cho biết hộ nhỏ chiếm 90% trong chuỗi cà phê Sơn La. Cần hướng dẫn tuân thủ yêu cầu chống mất rừng, cân nhắc mở rộng diện tích để giữ đa dạng sinh học. Trung tâm dự kiến hướng dẫn bốn loại cây trồng xen tại bốn xã, tạo bóng mát, bảo vệ đất, tăng thu nhập.

Mở rộng mô hình hữu cơ, sinh thái và nông lâm kết hợp cũng được đặt trong điều kiện cụ thể của địa phương. Định hướng giai đoạn 2026 - 2030 chú trọng số hóa vùng nguyên liệu, tái canh bằng giống có năng suất và khả năng kháng bệnh cao, bảo vệ đất dốc, nguồn nước và hệ sinh thái.

Thực tế liên kết cho thấy chất lượng cần được tổ chức từ nông hộ. HTX Ara-Tay Coffee tại Mường Chanh liên kết khoảng 300 hộ, hướng dẫn thu hái quả chín và phân loại nguyên liệu. Cà phê của HTX được chọn phục vụ đại diện Việt Nam tại World Brewers Cup 2026 ở Bỉ.

Minh bạch vùng trồng, phát triển hữu cơ và kinh tế tuần hoàn

Các đại biểu đề xuất số hóa diện tích, vị trí và ranh giới vùng trồng, kiểm soát nguồn nguyên liệu và hỗ trợ các chủ thể thực hiện truy xuất nguồn gốc.

Người mua quan tâm chất lượng, an toàn, xuất xứ, phương thức sản xuất, tác động môi trường, phát thải, trách nhiệm xã hội và lợi ích của nông dân.

Những yêu cầu liên quan Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) được thảo luận cùng giải pháp minh bạch chuỗi cung ứng. Các nội dung về nông nghiệp tái sinh, cà phê hữu cơ, tận dụng phụ phẩm, giảm phát thải và hợp tác công tư cũng được đưa ra.

Ở khâu chế biến, vỏ quả và nước thải cần được quản lý. Phụ phẩm có thể dùng làm phân hữu cơ, nhiên liệu sinh khối. Phúc Sinh Sơn La đã phát triển trà Cascara từ vỏ quả, bổ sung sản phẩm thương mại bên cạnh cà phê nhân.

Phiên tọa đàm còn đề cập khả năng gia tăng giá trị từ tín chỉ carbon, kinh tế tuần hoàn và ứng dụng công nghệ. Đây là các hướng cần nghiên cứu, gắn với điều kiện sản xuất và năng lực tổ chức thực hiện.

Từ các vấn đề được trao đổi, có thể thấy chuyển đổi sinh thái cần được thực hiện trên toàn chuỗi. Chất lượng hạt cà phê, cách sử dụng tài nguyên và năng lực chứng minh nguồn gốc có quan hệ chặt chẽ; liên kết giữa người trồng, hợp tác xã và doanh nghiệp là điều kiện để những yêu cầu đó đi vào thực tế.

Cà phê Arabica là một trong những cây trồng chủ lực, góp phần tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân Sơn La.

Phát triển cà phê đặc sản, thu hút đầu tư chế biến sâu

Cũng tại hội thảo, ông Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La đã giới thiệu cà phê trầm từ trồng dưới tán dó bầu, cà phê sâm và hướng thu hút chế biến sâu. Tỉnh đã rà soát vùng trồng theo yêu cầu EU. Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu có 50.000 ha cà phê, đạt 100.000 tấn cà phê nhân; tái canh 9.800 ha, có 6.000 ha cà phê đặc sản và 45.000 ha nguyên liệu đạt chuẩn bền vững.

Kết luận hội thảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh đề nghị nhân rộng trồng xen đa tầng, dùng phân hữu cơ, tiết kiệm nước, bảo tồn đa dạng sinh học; thay thế vườn già cỗi bằng giống tốt. Vùng nguyên liệu cần gắn với chế biến sâu, cà phê đặc sản và OCOP.

Phó Chủ tịch Nguyễn Thành Công đề nghị các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường hỗ trợ kỹ thuật, định hướng và yêu cầu xuất khẩu; các tổ chức quốc tế, viện, trường, doanh nghiệp tăng hợp tác, chuyển giao công nghệ, đầu tư và kết nối thị trường.

Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì tham mưu về vùng nguyên liệu, chứng nhận, cà phê đặc sản và sản xuất theo hướng hữu cơ. Các sở, ngành phối hợp; xã, phường hỗ trợ kỹ thuật, tái canh, liên kết, truy xuất, xuất khẩu.

Những nhiệm vụ đặt ra cho thấy bước tiếp theo của Sơn La là đưa định hướng phát triển sinh thái vào từng vùng sản xuất, từng mối liên kết và từng sản phẩm. Hiệu quả chuyển đổi cần được thể hiện bằng chất lượng cà phê, khả năng bảo vệ tài nguyên và thu nhập của nông dân. Đó cũng là cơ sở để khát vọng đưa Arabica Sơn La vươn xa được nuôi dưỡng lâu dài từ chính vùng nguyên liệu.

Trao chứng nhận hữu cơ PGS cho các hợp tác xã ở tỉnh Phú Thọ và Sơn La Trung tâm Nông nghiệp hữu cơ, Viện Quản lý đất đai và Phát triển nông thôn, Trường Đại học Lâm nghiệp đã triển khai hoạt ...

Mở hướng phát triển bền vững cho nông nghiệp hữu cơ ở Sơn La Tại buổi làm việc giữa đoàn công tác của Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam (VOAA) và Sở Nông nghiệp và Môi trường ...

Kết nối giải bài toán phát triển nông nghiệp hữu cơ tại Sơn La Trong khuôn khổ chuyến công tác của Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam (VOAA) tại tỉnh Sơn La, đoàn công tác đã đi ...

Sơn La phát triển lâm nghiệp đa giá trị, hướng tới tăng trưởng xanh vùng Tây Bắc Với diện tích rừng lớn cùng hệ sinh thái đa dạng, Sơn La đang chuyển mạnh từ tư duy bảo vệ rừng đơn thuần sang ...

VOAA và Sơn La tăng cường phối hợp phát triển nông nghiệp hữu cơ Sáng 27/8/2026, tại Hà Nội, Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam (VOAA) và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh ...