Theo quan niệm của người Dao, nghi lễ mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thể hiện ước nguyện xua đuổi tà ma, những điều không may mắn của năm cũ; cầu may mắn, cầu phúc, cầu tài lộc; cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, bản làng bình yên, Nhân dân ấm no, hạnh phúc. Hình ảnh những chàng trai dũng cảm bước qua than hồng, nhảy múa trong ngọn lửa thiêng tượng trưng cho sức mạnh, ý chí và niềm tin vượt qua khó khăn, thể hiện tinh thần đoàn kết cộng đồng, gắn bó giữa các dân tộc anh em.

Trải qua nhiều thế hệ, lễ hội nhảy lửa đã trở thành sinh hoạt văn hóa – tâm linh không thể thiếu, góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống, làm phong phú đời sống tinh thần của Nhân dân, đồng thời quảng bá hình ảnh quê hương, thúc đẩy phát triển du lịch và kinh tế – xã hội của địa phương.

Đúng 19h, ngày 03/2, đống củi lớn xếp giữa sân được đốt cháy. Ánh lửa ấm áp xua tan cái lạnh của hơi sương trong đêm xuân. Lễ hội nhảy lửa bắt đầu với chương trình nghệ thuật đặc sắc, những tiết mục ca, múa, nhạc mang đậm âm hưởng dân gian của các dân tộc anh em giữa núi rừng Tây Bắc càng thêm ấm áp, ngọt ngào.

Khi những lời ca của chương trình nghệ thuật khép lại, cũng là lúc sân khấu của lễ hội sáng rực than hồng. Buổi lễ được bắt đầu với nghi thức cúng lễ của thầy cúng xin phép thần linh, tổ tiên cho người dân được tổ chức lễ hội. Trong phần nghi lễ, vật phẩm dâng cúng không thể thiếu các loại như: Cơm, gạo, rượu, gà luộc, nước suối, vải mộc, hương, tiền làm bằng giấy bản, đèn...

Tiếp sau nghi lễ thiêng liêng, trong hồi trống giục rộn ràng, thầy cúng thực hiện nghi thức cúng gọi thần linh nhập vào các trò để tham gia nhảy lửa, xin thần linh, thần lửa ban cho các trò sức mạnh để nhảy lửa, phù hộ, che chở cho các trò không bị lửa thiêu, than đốt.

Sau khi các nghệ nhân cúng sắp hết bài thì những thanh niên tham gia nhảy lửa vào làm thủ tục bằng cách ngồi trên những chiếc ghế bên đống lửa đang cháy rực để thầy cúng làm phép “nhập tâm”.Sau khi các nghệ nhân cúng sắp hết bài thì những thanh niên tham gia nhảy lửa vào làm thủ tục bằng cách ngồi trên những chiếc ghế bên đống lửa đang cháy rực để thầy cúng làm phép “nhập tâm”.

Ở bên ngoài, người xem đứng thành những vòng rộng vừa đánh trống vừa reo hò cổ vũ. Trong khi thầy cúng niệm thần chú với nội dung nhờ các vị thần, tổ tiên phù hộ cho người chơi không bị bỏng hoặc gặp tai nạn thì những người chơi nhắm mắt, tay đặt lên đầu gối.

Khi bài cúng kết thúc, người chơi bắt đầu “nhập tâm”, cơ thể họ dần thoát khỏi thực tại và chìm vào một cõi riêng kỳ bí, càng lúc càng run rẩy và lắc lư mạnh. Sau đó họ đứng lên, chân nhảy theo nhịp cùng tiến về đống than đỏ rực. Với đôi chân trần, những thanh niên người Dao nhảy vào giữa đống lửa, lấy chân gạt than ra thành một bãi rộng, dùng tay bốc đống tro than nóng bỏng văng ra xa. Họ nhảy múa trong lửa đỏ với đôi chân trần mà không có cảm giác bỏng rát hay sợ hãi.

Thời gian nhảy trên lửa dài hay ngắn tùy theo “sức mạnh” mà họ được thần linh ban cho. Hết đôi chân trần này đến đôi chân trần khác cứ vục sâu trong đống than đỏ cho đến khi than tàn hẳn mới thôi. Đó là sức mạnh, sự gan dạ, lòng dũng cảm, khéo léo, nhanh nhẹn của những người đàn ông này.

Lễ Nhảy lửa là nét văn hóa truyền thống độc đáo được người Dao Nậm Đét xã Bảo Nhai tự hào truyền cho nhau từ thế hệ này sang thế hệ khác. Trải qua bao năm tháng, nghi lễ này không chỉ là biểu tượng của sự tôn trọng đối với thế giới tâm linh, mà còn là dịp để cộng đồng thể hiện tình đoàn kết, sức mạnh cộng đồng và sự kết nối với tự nhiên./.